در كشور نيجريه كماندوهاي خصوصي كه به صورت كارمند براي يك شركت خصوصي كار مي‌كنند وظيفه حفاظت از خطوط لوله نفتي را به عهده دارند كه همواره از سوي شورشيان محلي مورد حمله قرار مي‌گيرد.

در افغانستان محافظان خصوصي كار حفاظت از جان حامد كرزاي و ديگر مقامات مهم كشوري را به عهده دارند. آنها همواره بايد براي مقابله با ترورهاي احتمالي و اقدام به سوء قصد كه در افغانستان كم نيست آماده باشند.

در كلمبيا خلبانان استخدام شده توسط ارتش مزارع ككا را سم پاشي مي‌كنند و البته دراين راه مدام مورد حمله شبه نظاميان و شورشي‌ها قرار مي‌گيرند. در مناطق مرزي عراق و نقاط حساس درگيري در اين كشور هلي‌كوپترهاي آپاچي آمريكايي كه به بخش خصوصي تعلق دارند و توسط پنتاگون براي مدتي استخدام شده‌اند، نيروهاي ويژه و كماندوهاي آمريكايي را براي انجام عمليات جا به جا مي‌كنند.

اين‌ها نمونه‌هايي از فعاليت‌هاي روزانه در دنياي شركت‌هاي نظامي و امنيتي خصوصي است كه در اقتصاد جهاني به عنواني صنعتي با رشد پرشتاب اكنون ديگر شناخته شده است.

ارزش و چرخش مالي اين صنعت اكنون در سال به بيش از 120 ميليارد دلار مي‌رسد. اين شركت‌هاي خصوصي اكنون دست كم در 50 كشور فعاليت دارند و فعاليت‌ آنها روز به روز ابعاد گسترده‌تري مي‌گيرد.

ميزان رشد اين صنعت خصوصي نظامي اكنون به يك پديده تبديل شده است. عاملي كه در اين ميان نقش محوري در اين افزايش رشد داشته بحران عراق و به درازا كشيده شدن اين جنگ است.

اين موضوع در روزهاي اخير و به دنبال رسوايي شركت خصوصي آمريكايي بلك واتر در عراق بيشتر از قبل مورد توجه قرار گرفته است. هفته گذشته ماموران اين شركت خصوصي آمريكايي كه مدتي است در عراق فعاليت مي‌كند، در تيراندازي كه مي‌گويند اشتباهي بوده‌است چندين غيرنظامي عراقي را كشتند.

اين اتفاق خشم مردم و مقامات عراقي را برانگيخت و در سراسر جهان واكنش‌ها و بازتاب گسترده‌اي به دنبال داشت. واكنش‌ها تا به آنجا پيش رفت كه اكنون دولت عراق درخواست خروج فوري اين شركت از كشور عراق را دارد.

اما شركت بلك واتر مسئول تامين امنيت و حفاظت از صدها مقام ارشد عراقي و آمريكايي را در اين كشور آشوب زده و بحراني به عهده دارد. چندين سفير از جمله سفير آمريكا تحت حفاظت ماموران امنيتي اين شركت خصوصي هستند.

همچنين هر كدام از مقامات كنگره يا مقامات آمريكايي ديگر كه به عراق مي‌روند تحت حفاظت ماموران شركت بلك واتر قرار مي‌گيرند. بلك واتر چنان در حلقه سياسي و نظامي عراق نفوذ كرده كه بيرون كشيدن آن از اين حلقه حداقل فعلا ممكن نيست.

ريشه اين ارتش‌هاي در سايه به اوايل دهه 1990 و پايان جنگ سرد بازمي‌گردد. وقتي باب آيرز از كارشناسان امنيتي مركز تحقيقاتي chatham house  در لندن مي‌گويد، در آن روزهاي جنگ سرد دو ابرقدرت وجود داشتند كه در حوزه تحت نفوذشان دردنيا همه چيز را تحت نظارت و كنترل خود داشتند.

اين كارشناس امنيتي فروپاشي شوروي را به برداشتن در يك ديگ زودپز با فشار تشبيه مي‌كند و اكنون با برداشته شدن اين درپوش موجي از گروههاي شبه نظامي و مخالف و افراطي و خطرات چندگانه دنيا را تهديد مي‌كند.

در عصر و دوران جديد همچنين اندازه و شمار ارتش‌هاي موجود جهان افزايش يافته و همزمان ناامني جهاني هم بالا رفته است. در چنين شرايطي تقاضا براي تخصص ارتش‌ها و نيروهاي امنيتي افزايش يافته است. اين فرصت كاري است كه كمتر كسي از آن چشم پوشي مي‌كند.

اما اكنون رفته رفته نواقص اين تجارت و صنعت هم خود را نشان مي‌دهد. اين گروههاي خصوصي تحت عنوان كلي شركت‌هاي نظامي خصوصي قرار گرفته و فعاليت مي‌كنند. اين صنعت هر كاري در توان داشته انجام داده تا نام و عنوان مزدور و اجير شده را از خود دور كند. همچنين اكثر اين شركت‌ها از به كار بردن نام و يا تعبير نظامي براي خود اجتناب مي‌كنند و ترجيح مي‌دهند كه نام شركت امنيتي را براي خود به كار ببرند.

آنها در توصيف كار و فعاليتشان هم مي‌گويند كارشان حفظ و تامين امنيت است نه انجام ماموريت نظامي. البته كارشناسان هم نام مزدور را براي توصيف اين شركت‌ها چندان دقيق نمي‌دانند. به گفته اين كارشناسان پرسنل نظامي كه ماموريت و نقش دفاعي دارند با كساني كه در مقابل دريافت پول كار مي‌كنند متفاوت هستند.

اگر چه موضوع استخدام سرباز موضوع جديدي در جهان نيست اما اين شركت‌هاي خصوصي تجارت خود را به شيوه‌اي جديد ارائه مي‌كنند. اين شركت‌ها مانند نهادهاي تجاري كاملا سازمان يافته هستند و ساختار آن كاملا شركتي است.

اين شركت‌ها در واقع انقلابي در تجارت مزدور ايجاد كرده‌اند. رونق اين شركت‌ها در واقع بازتابي از روند تازه‌اي است كه در اقتصاد جهان در حال شكل‌گيري است. اين روند روي آوردن اقتصاد جهان از توليد به خدمات است.

عراق اكنون به محكي براي كارآيي اين صنعت تبديل شده و از يك سو براي آن منابع مالي تامين مي‌كند و از سوي ديگر خطرات و چالش‌ها و كوتاهي‌هاي اين صنعت را نشان مي‌دهد.

هيچ كدام از 48 هزار فعال نظامي خصوصي در عراق تا كنون به اتهام جرم و جنايت متهم نشده‌اند و هيچ كدام هم نمي‌دانند چه تعداد عراقي توسط نيروهاي نظامي خصوصي كشته شده‌اند. دليل آن هم اين است كه آمريكا هيچ سند و سابقه‌اي از اين آمار و ارقام نگه نمي‌دارد. بعضي تخمين‌ها نشان مي‌دهد كه بيش از 800 كارمند نظامي خصوصي از ابتداي جنگ تا كنون در عراق كشته شده‌اند. همچنين تعداد مجروحان اين شركت‌ها در اين جنگ 3300 نفر برآورد شده اند.

اين آمار اگر درست باشد بسيار بيشتر از ميزان تلفات هر يك از واحدهاي نظامي آمريكا و بسيار بيشتر از خسارات وارد شده به كل نيروهاي ائتلاف در اين جنگ است.

يك فرمانده بلند پايه ارتش آمريكا در عراق كه خواست نامش فاش نشود در اين باره مي‌گويد، اين نيروهاي خصوصي كارايي خوبي در عراق نداشته‌اند و اقدامات نابخردانه‌اي را انجام مي‌دهند.

هيچ نظارتي بر روي آنها وجود ندارد و تقريبا مي‌توان گفت كه به كسي پاسخگو نيستند. بنابراين وقتي خطايي مي‌كنند چندان هم دور از انتظار نيست. در زندان ابوغريب تمامي مترجمان و نيمي از بازجويان از نيروهاي بخش خصوصي و شركت‌هاي خصوصي بودند.

اينديپندنت
22 سپتامبر