تکنولوژی و نرمافزار- دكتر محسن گودرزي*:
اكثر ما به عنوان دارندگان موبايل سالهاست كه به مناسبتهاي مختلف، اس ام اس تبريك و يا تسليت ارسال و دريافت ميكنيم.
به موازات رشد اين روش، تحولي در اشكال زيباشناختي آن نيز رخ داده است.
ابتدا انبوهي از اس ام اس به صورت يكنواخت ارسال ميشد به اين نحو كه هر كس پيامي را كه دريافت كرده بود، به عنوان پيام خود براي ديگري ارسال ميكرد. اين پيامها كمتر تشخص و فرديت داشت. بعدها افراد پيام خود را با زبان شخصيتر نوشتند و با قرار دادن نام خود در زير آن بدان تشخص و فرديت بخشيدند. به نظرم تامل در باره نسبت فرديت و محتواي پيامها ميتواند از موضوعات جالب براي يك بررسي از نوع جامعهشناسي ارتباطات است.
امسال در ميان پيامهايي كه عيد فطر را تبريك ميگفتند، براي اولين بار نوعي ويژه از آنها را دريافت كردم كه طرح يكي دو نكته در باره آن خالي از لطف نيست. اين پيامها بر اساس سريالهاي تلويزيوني تنظيم شده و به صورت شعر و نثر و با بهرهگيري از عناصر داستاني اين سريالها عيد را تبريك گفتهاند.
دو نمونه آن را در زير ميآورم:
ما غرق گناهيم ولي پاك سرشتيم/ حسرت زدة يك وجب از خاك بهشتيم
شكرانة زايل شدن حالت اغماء/ از خوردن آن ميوة ممنوعه گذشتيم
هر چند كه ابليس بسي وسوسهها كرد/ اما چو پري بندة خناس نگشتيم
غفلت بكشد يونس جان در دل ماهي/ چون غمزة هستي به دل مزرعه كشتيم
افسوس كه اين ماه مبارك به سر آمد/ در دفتر اعمال ثوابي ننوشتيم
عيد سعيد فطر بر شما مبارك باد.
در اين نمونه و نمونههاي ديگري كه ارسال شده است، عناصر رسانهاي بدل به زمينهاي براي تجربه مفاهيم ديني شده است. در اين پيامها، نام سريالها و كنش قهرمانان آن به يكديگر مرتبط شده و معنايي فراتر توليد كرده تا نسبت به گناه انذار داده و توجه ما را به مفاهيم ديني جلب كند. اين نوع پيام از تعابير متداول براي بيان حسي از امري ديني متفاوت است. مواجهه با اثر هنري از لذت مصرف آن فراتر رفته و آن را عرصهاي نمادين براي بيان احساسات و تجربيات متفاوت ساخته است.
نكته دوم آن كه اس ام اس، شيوهاي براي بيان زيباشناختي تجربيات زندگي روزمره شده است. تبريكها به دليل تكرار آن، امري يكنواخت شدهاند ولي اين نوع پيام، عرصهاي براي تشخص بخشيدن و بيان تفاوتها شده و از اين طريق تجربه زندگي روزمره را تنوع و غنا ميبخشد.
در عين حال، اس ام اس به رسانهاي دموكراتيك براي توليد و مصرف زيباشناختي بدل ميشود. دسترسي تقريباً عمومي به اس ام اس و امكان توليد، آن را از رسانهاي يكسويه به رسانهاي دوسويه تبديل ميكند. امكان مشاركت تقريبا عمومي، فرصتي است تا اس ام اسها با بهرهگيري از تجريبات زندگي روزمره، متنوع و متكثر شده و اشكالي هنري عمومي با زبانها و بيانهاي متفاوت ساخته شوند. نفوذ اين پيامها گاه آن چنان زياد است كه آن را به فرايند ارتباطات شخصي چهره به چهره هم وارد ميكند. به همين دليل در روابط متقابل روزمره، گفتگوها به پيامهايي جالبي كه دريافت شده، اختصاص مييابد. نادر نيست مشاهده وضعيتهايي كه افراد در كنار يكديگرند و هر يك مشغول جستجو در موبايل خود و خواندن مطالب جالب براي ديگري است. در واقع اين رسانه جديد با ويژگيهاي زيباشناختي خود است كه به ميدان تعامل ما وارد شده است.
*درباره نويسنده
