روزنامه‌نگاری- شروين وكيلي:
گفتن و ناگفتن، سخن و سکوت و ابراز و پرهيز از ابراز، جفت‌هايي دوقطبي هستند که در تمام زبان‌ها و تمام تمدن‌ها با دقت و وسواس بسيار بررسيده و پرداخته شده و با تلنباري از قواعد و رمزگان صورت‌بندي شده­اند. هر حوزه­ فرهنگي، هر نهاد اجتماعي، هر قلمرو زباني و هر اقليم معنايي، سخن‌هايي گفتني و گزاره­هايي مرسوم و هنجارين و پذيرفته‌شده را در دل خويش مي­گنجاند و حريم اين گفتمان رسمي و مجاز را با مرزهايي حراست مي‌کند؛ مرزهايي گاه شفاف و گاه مبهم که با نيروهايي ملايم يا خشن پشتيباني مي­شود و نظم و آرامش حاکم در اندرون­ يک گفتمان جاري و مستقر را تضمين مي‌‌كند. اين مرزها، همان‌هايي هستند که پاره‌گفتارهاي درست را از نادرست، شايسته را از ناشايسته و معقول را از جنون­آميز تفکيک مي­‌كنند. گزاره­ها و گفتارهايي که از اين مرز تخطي کنند، بسته به اينکه حريم فرد، جامعه يا تابوهاي مستقر را مورد تهاجم قرار ­دهند، به توهين، جرم يا کفر تبديل مي­شوند.
همه ما سخنگويان زباني مستقر و همه ما محاط‌شدگان در اقليم قواعد هنجارين و آشناي حوزه‌هاي معنايي، چندان به اين مرزها خو گرفته‌ايم که عبور از آن را همچون تهديد نظمي طبيعي و تخطي از قواعدي بديهي تلقي مي­کنيم. اين مرزها و اين حريم‌ها، از دورترين زمان‌ها، از همان هنگامي که آموختن زبان را آغاز مي­کنيم، به ما آموزش داده مي­شود و هر روز و هر ساعت، با هر مکالمه و هر گپ‌وگفت، رسوبي سنگين از رمزگان تاکيدکننده بر آن انباشته مي­شود.
اين مرزها، همان چيزهايي هستند که اين روزها با اسم بامسماي خط قرمز مورد اشاره قرار مي­گيرند. خط‌هاي قرمز، مرزهاي نماديني هستند که گفتني‌ها را از حرف‌هاي ناگفته و گفتمان‌هاي مجاز را از غيرمجاز تفکيک مي­کنند. در باب خط بودن و قرمز بودن اين مرزها اما بايد بازبيني­اي کرد تا شايد از اين رهگذار، درکي دقيق‌تر در مورد شرايط امروزين حاکم بر سپهر معنايي پيرامون ما به دست آيد.
 در مورد خط قرمز، يک نکته­ بسيار مهم وجود دارد و آن هم اينکه خط قرمز، يک خط نيست که خطوط است. در هيچ جامعه­اي، با خط قرمز مواجه نيستيم؛ چرا که جوامع امروزين، چنان پيچيده و بغرنج شده­اند که حوزه­هاي معنايي و قلمروهاي مفهومي و زباني در آنها به اموري پرشاخه، منشعب، و پر چين و شکنج تبديل شده است. نهادهاي اجتماعي چندان واگرا و زمينه­هاي زباني چنداني تخصصي و خودمختار شده­اند که در هر يک از آنها با قواعدي ويژه و ساختارهايي خاص براي مرزبندي و خط­کشي حريم‌ها مواجه هستيم. در قلمروي مانند دانش رسمي و آکادميک، تمايز درست از نادرست، معقول از نامعقول و مستند از نامستند است که مرز ميان گفتني­ها و حرف‌هاي مگو را تشکيل مي­دهد. در قلمروي زيبايي­شناسي، ذوق سالم و ناسالم، سليقه­ پيشرو واپسگرا، و عامه­پسند و نخبه‌پسند است که سنگ محک محسوب مي­شود و به همين ترتيب در هر حوزه­ معنايي، با سنجه­‌ها و معيارهايي ويژه براي حصاربندي گفتمان‌هاي رسمي و مجاز روبه‌رو هستيم. در هر زمينه، جسوراني که پا را از اين مرزها فراتر بنهند، با برچسب‌هايي ويژه شناخته مي­شوند و مجازات‌هايي خاص را تحمل مي‌کنند. درنورديدن خط قرمز در قلمروي دانشگاهي، برچسب بي­سواد، نادان يا ديوانه را به‌همراه دارد و به از ميان رفتن اعتبار و احترام و موقعيت منزلتي فرد منتهي مي­شود؛ در حالي که نقض کردن يک قاعده­ مدني درباره­ حريم‌هاي گفتماني، مي‌تواند به جريمه يا زنداني شدن فرد بينجامد.  بر مبناي اين تکثر و تنوع خطوط قرمز، سخن گفتن از خط قرمزي يگانه يا حتي شبکه­اي همخوان و منسجم از خطوط قرمز در يک جامعه مي­تواند گمراه‌کننده باشد. هيچ جامعه‌اي چندان ساده، همگون و همگن نيست که خط‌هاي قرمز تکامل‌يافته در قلمروهاي معنايي گوناگون­اش، در تطابق و سازگاري کامل با هم قرار داشته باشند. قواعد حاکم بر هر قلمرو معنايي تا حدودي استقلال دروني دارد و در شرايطي ويژه تحول مي­يابد که دير يا زود به تعارض يا ناهمخواني بخش‌هايي از محتواي آن با خزانه­ معنايي ساير حوزه­ها منتهي مي­شود. بنابراين نخستين نکته درمورد خط قرمز، اين است که تعدادي فراوان، قواعدي متکثر و ساختاري ناهمخوان و واگرا در يک نظام اجتماعي دارد. البته ناگفته پيداست که هر چه آن جامعه نظم يافته­تر و نهادهاي درون آن کارآمدتر باشند، اين تعارض‌ها و ناهمخواني‌ها با دقتي بيشتر شناسايي و رمزگذاري شده و با قواعدي رابط تعديل شده است. 
 دومين ويژگي خط قرمز اين است که اصلا خط نيست. آنچه تا اينجاي کار با عبارت مرزبندي، حصر و رمزگذاري مرزها مورد اشاره قرار داديم، در واقع امري يکباره، قطعي و دقيق نيست. هيچ گرانيگاه قدرتي چندان نيرومند نيست که مرزهاي يک گفتمان مجاز را يک بار و براي هميشه تعيين کند و هيچ گرانيگاه رمزگذارنده­اي نيست که دقت و شمول کافي براي انجام چنين کاري را دارا باشد. از اين رو، روند تعيين مرزهاي مجاز براي يک گفتمان، همواره به شکلي موضعي، پراکنده، منتشر و پويا به انجام مي­رسد. در واقع، هر گفتمان به حبابي متغير و سيال از معنا مي­ماند که در دريايي از رمزگان فاقد معنا يا حامل معاني غيرمجاز شناور است. شکل متغير اين حباب و مرزهاي پويا و منعطف آن در هر مقطع زماني براساس برآيندي از نيروهاي دروني و بيروني آن تعيين مي­شود. چه بسا که ورود رسانه­اي نو، - مانند پيامک‌هاي تلفن همراه- حوزه­اي از گفتمان‌هاي غيرمجاز (بازگو کردن جوک‌هاي بي­ادبانه براي فردي نسبتا غريبه) را به درون قلمرو مجاز بمکد و چه بسا که رخدادي ويژه - مانند اعلام يک خبر سياسي توسط مقامي دولتي - دامنه­اي از گفتارهاي مجاز را به ناگهان ممنوع سازد.
بنابراين، هرچند تصور مرزهاي مجاز يک گفتمان به صورت خطي دقيق و روشن و پايدار، از نظر آموزشي و در مقام يک ساده‌سازي نظريه‌پردازانه کاري روا مي­نمايد، اما در واقع، درست و واقعي نيست. مرز مجاز يک قلمروي گفتماني، محدوده­اي خاکستري است که نشانگان نمايانگر امکان بيان گفتار، در آن‌جابه‌جا مي­شوند. رخدادهاي محيطي، پويايي طبيعي درون يک نظام گفتماني، موقعيت ويژه­ حاکم بر شرايط توليد يک‌پاره گفتار خاص و تاثير مراکز قدرت بر ساخت گفتمان، عواملي هستند که اين پس و پيش رفتن مرزها در محدوده­ يادشده را تعيين مي­کنند. به اين ترتيب، خط قرمز، بيش از آنکه خطي روشن و دقيق باشد، قلمروي مه­آلود است.
ويژگي سوم خط قرمز، اين است که به‌راستي قرمز است؛ يعني تخطي کردن از آن به زايش رنج منتهي مي­شود. نظام‌هاي اجتماعي و ساختارهاي توليد و توزيع معنا، ساز و کارهايي نرم يا سخت براي پاسداري از مرزهاي گفتماني خود دارند و با پاداش دادن به توليدکنندگان پايبند به محدوده­ مجاز و کيفر دادن به هنجارشکنان، اين مهم را به انجام مي­رسانند. به اين ترتيب، مرزبندي يک گفتمان با پويايي لذت و رنج گره خورده است. به تعبيري، خط قرمز آن نقطه‌ها، و آن آستانه­اي است که لذت و پاداش ناشي از توليد يک‌پاره گفتمان، به رنج و آزار تبديل مي­شود. به همين دليل هم کنشگران اجتماعي همزمان با يادگيري زبان و تسلط بر به‌‌کارگيري آن، مي­آموزند (و در واقع شرطي مي­شوند) تا از خطوط قرمز اجتناب كرده و خود را در محدوده امن و لذت­آور پاره گفتمان‌هاي مجاز پنهان كنند.
با وجود اين ،جالب است که در تمام نظام‌هاي فرهنگي، خرده  گفتمان‌ها و منش­ها (عناصر فرهنگي) کوچکي وجود دارند که در حاشيه­ خطوط قرمز مي­رويند. لطيفه­ها و جوک‌ها، مشهورترين منش‌هايي هستند که به شکلي بازيگوشانه درکناره­ مرزهاي مجاز گفتمان مي­رويند. خنده­دار بودن و غيرجدي بودن اين عناصر زباني، تضميني است بر اينكه مشمول نظام کيفري نگهبان خط قرمز قرار نگيرند. با اين حال، همين عناصر شوخي‌گونه، غيرجدي و بازيگوشانه هستند که فشاري مداوم را بر مرزهاي مجاز يک نظام گفتماني اعمال مي­کنند و دير يا زود بسط و توسعه­ آن، به عقب راندن مرزهاي غيرمجاز بودن را ممکن مي­سازند.
 به اين ترتيب، در يک جامعه­ پايدار و منظم، با چنين تصويري از مرزهاي گفتمان‌هاي مجاز و غيرمجاز روبه‌رو هستيم؛ خطوط قرمزي وجود دارند که هر يک از آنها در واقع دامنه­ها و پيوستارهايي از قبض و بسط رمزگان مهارکننده گفتمان هستند و در ضمن، خرده‌معاني و منش‌هايي کوچک، بازيگوشانه و غيرجدي ـ که بر بازي و نقض تابوها تمرکز يافته­اند ـ را هم در خود جاي داده­اند. اين خطوط قرمز، گذشته از ماهيت پيوستارگونه و غني­شان، واگرا و متکثر هم هستند و در حوزه­هاي معنايي متفاوت، از قواعد خاص متفاوتي پيروي مي­کنند. در شرايط عادي، قواعد ربطي وجود دارد که اين زيرواحدهاي گفتماني و خطوط قرمز متمايزشان را در يک مجموعه­ کلان و فراگير با هم جمع مي­کند و اين همان است که شالوده­ زيست جهان منسجم و يگانه­ اعضاي يک جامعه­ پايدار و نظم‌يافته را مي­سازد.
خط‌هاي قرمز تنها زماني مي­توانند کارکرد حصرکننده خود را به انجام برسانند که تا حدودي واقعيت داشته باشند؛ يعني برچسب نادان و بي­سواد در شرايطي به تخطي‌کنندگان از هنجارهاي آکادميک قابل اطلاق است که بخش بزرگي از اين تخطي‌کنندگان به‌راستي از نظر توانايي ذهني و کاميابي نظريات‌شان در اين رده بگنجند. به همين ترتيب، بقاي خطوط قرمز بر کارکرد آنهاست. کارکرد اين خطوط، نظم بخشيدن به پويايي جاري در يک نظام گفتماني است، و پاسباني از آن، در برابر اختلال‌هايي که از ناسازه­ها و رخنه­هاي معنايي برمي­خيزد. اگر خطوط قرمز آن دلالت عيني و اين کارکرد فرهنگي را از دست بدهند، به عناصري اضافي، زايد و ناکارآمد تبديل مي­شوند که عبور از آنها به‌تدريج فضيلت تلقي مي­‌شود. اين هنگامي رخ مي­دهد که نظام اجتماعي بر لبه­ پرتگاه آشوب قرار داشته باشد. در اين شرايط، کار واگرايي زيرواحدهاي فرهنگي به تعارض مي­انجامد و خطوط قرمز نه‌تنها در زير چتر معنايي مشترکي با هم جمع نمي­شوند که يکديگر را نيز نقض مي­کنند. در اين شرايط، دامنه­ نوسان رمزگان حصرکننده در لبه­ سيستم گفتماني به‌قدري زياد مي­شود که بخش مهمي از محتواهاي آن گفتمان را دربر مي­گيرد و بنابراين از سويي توليد معنا در آن گفتمان را دچار اختلال مي­کند و از سوي ديگر، رعايت حريم خطوط قرمز را ناممکن مي‌سازد. در اين شرايط، رنج ناشي از تخطي از خطوط قرمز و لذت ناشي از رعايت آن، چندان به هم نزديک مي­شوند که تمايزشان از ميان برود.
زيست جهان در اين شرايط به لحافي چهل‌تکه از پاره رمزگان­هاي متمايز و موازي و متعارض تبديل مي­شود و خصلت شيزوفرنيکي که در جريان ظهور مدرنيته (در جريان ظهور يکي از همين الگوهاي آشوبگونه) تجربه شد، با شدتي بيشتر تکرار مي­شود. در اين شرايط، توليدکنندگان گفتمان‌ها، ناکارآمد بودن خطوط قرمز را درمي­يابند و با عبور آزمايشي از مرزهاي آن، به زايش معنا و پاره‌گفتارهايي در فراسوي اين خطوط قرمز دست پيدا مي‌كنند. قدرت‌هاي مستقر سياسي که در جريان اين آشوب به مراکز اعمال زور در حمايت از يکي از اين پاره­هاي پراکنده تبديل شده اند، در اين شرايط از اعمال قدرت نرم­افزاري و نمادين و ظريف، به‌سوي اعمال زور عريان و خشن و آشکار روي مي­آورند و اين آخرين مرحله از پايداري يک خط قرمز گفتماني است.
در اين برهه­ خطير سردرگمي و عدم قطعيت و در شرايطي که قواعد خاص براي مرزبندي گفتارهاي مجاز و غيرمجاز اعتبار ندارد، امکان دست يازيدن به خلاقيت‌هاي زيربنايي، آفرينش‌هاي معنايي ماندگار و بازسازي راديکال اصول موضوعه فراهم مي­آيد و اين ميوه­هاي درخت آشوب است که جنون و سردرگمي و آشفتگي و رنج و ابهام، عناصر تشکيل‌دهنده­ شاخسار و برگ آن هستند. آنگاه که  اين قلمروهاي معنايي نوظهور و اين پاره‌گفتمان‌هاي تا به‌حال غيرمجاز تلقي‌شده، به قدر کافي بالنده و تنومند باشند که نظمي نو را پديد آورند، نظام‌هاي گفتماني بار ديگر تن به خطوط قرمزي از نو ترسيم‌شده مي­دهد، و به اين ترتيب، نظام اجتماعي از دوران آشوب گذر مي­کند و نظمي نو را در دل خود مي‌پرورد