روزنامهنگاری- همشهري آنلاين:
نرمنويسي با ژانر روزنامهنگاري نرم تفاوت اساسي دارد و سبكي در نگارش خبر است كه ميتوان آن را خبرنويسي مدرن يا پيشرفته ناميد.
روزنامهنگاري نرم، ژانري از روزنامهنگاري است كه اخبار رايج روز را همراه با ميزان بالايي از اخبار و موضوعات سرگرم كننده، شخصيتمحور و مبتني بر تمايلات انساني، با هدف جذب مخاطب بيشتر، در اختيار مخاطب قرار ميدهد كه شعار اصلي طرفدارانش نيز ديده يا خوانده شدن خبر است.
محمدرضا نوروزپور، روزنامهنگار، در گفتوگو با ايسنا، افزود: «آنچه در کشور ما به عنوان نرم خبر [ساده مثل سافت] مطرح شده، اساسا به دنبال طرح ژانر روزنامهنگاري نرم نبوده بلکه منظور از آن سبكي در نگارش خبر است كه ميتوان آن را معادل خبرنويسي مدرن يا پيشرفته قلمداد کرد.»
به گفته او اين نوع از خبرنويسي در تمامي ژانرهاي خبري، حتي در برخي از موضوعات روزنامهنگاري سخت نيز كاربرد دارد، يعني ميتوان برخي از موضوعات بسيار جدي اجتماعي را که در حوزه روزنامهنگاري سخت تعريف ميشوند، به صورت نرم و با استفاده از تکنيکهاي خبرنويسي پيشرفته نوشت.
او ليدهاي تاخيري، سوالي، نقل قولي، شاهد عيني و مبتني بر احساسات و عواطف انساني را از نمونه ليدهاي مختص سبك نگارش نرمنويسي خواند و گفت: «سختخبر هيچ تفاوتي با ژانر روزنامهنگاري سخت ندارد اما نرمنويسي همان روزنامهنگاري نرم نيست و ميتواند موضوعات هر دو ژانر روزنامهنگاري نرم و روزنامهنگاري سخت را پوشش دهد، به طور مثال اگر هرم وارونه را اصليترين سبک نگارش سخت خبر فرض کنيم ميبينيم كه بسياري از اخبار حوزه روزنامهنگاري نرم که درباره ستارگان سينما يا موضوعات سرگرمي محور است به اين سبک نوشته ميشود.»
اين مدرس نرمخبر با تاکيد بر اين که نگارش پيشرفته يا همان نرمنويسي، مدتهاست که از سوي خبرگزاريها و منابع خبري غربي مورد استفاده قرار ميگيرد، گفت: «هرم وارونهيي كه امروز در رسانهها مورد استفاده قرار ميگيرد، كاملا متفاوت از هرم وارونهيي است كه در گذشته در رسانهها به كار برده ميشد. اين سبك نگارشي، امروز به غير از ليد، در بدنه و پايانبندي به شدت به نرمنويسي نزديك شده و از اطلاعات پسزمينهيي، ديالوگ، نقل قول و جزئيات و توده اطلاعات تنيده در هم استفاده ميكند.»
او درباره ريشه پيدايش ژانر روزنامهنگاري نرم توضيح داد از زماني كه شركتهاي رسانهيي بزرگ مانند ديزني، تايم وارنر، نيوزكورپوريشن و غيره گسترش يافته و بخشي از حرفه اصلي آنها در کنار اطلاعرساني و روزنامهنگاري، به سرگرم كردن مردم بدل شد، ژانر روزنامهنگاري نرم در برابر روزنامهنگاري سخت نمود بيشتري پيدا كرد.
به گفته نوروزپور از دهه 80 ميلادي به بعد، سيلي از منابع خبري، به ويژه در حوزه تلويزيونهاي ماهوارهيي و كابلي و پس از آن سايتهاي خبري آنلاين به وجود آمد كه انتخاب بيشتري را براي مخاطبان فراهم ميکردند و رسانهها بايد براي جذب مخاطب که با خود جذب آگهي را به همراه مي آورد، تلاش بيشتري ميکردند، چراكه پيشتر منابع خبري تنها به چند شبكه تلويزيوني و راديويي و چند روزنامه محدود بودند.
او ادامه داد: «در چنين شرايط و فضاي رقابتي سنگين حاکم ميان شرکتهاي بزرگ رسانهيي، ژانر روزنامهنگاري نرم که با عنوان Infotainment نيز شناخته ميشود و آميزهاي از اخبار و سرگرمي است، به وجود آمد و روز به روز دامنه استفاده از آن گسترش يافت.» مترجم کتاب نرم خبر و سخت خبر با اشاره به اين كه روزنامهنگاري سخت، برخلاف روزنامهنگاري نرم به اخبار روزمره، مهم و رايجي كه تاثيري مستقيم بر زندگي مردم دارد، ميپردازد، افزود: «موضوعات هنري، ورزشي، شيوهي زندگي (Life style)، خوانندگان و شخصيتها و ستارگان سينما، محورهاي اصلي حوزهي روزنامهنگاري نرم و موضوعات سياست خارجي، سياست داخلي، جرم و جنايت، اقتصاد، موضوعات جدي اجتماعي، آموزشي و اخبار فوري بيشتر حوزهها، محورهاي اصلي حوزهي روزنامهنگاري سخت را تشكيل ميدهند.»
او با تاكيد بر اينكه روزنامهنگاري نرم ما را به روزنامهنگاري زرد نزديك ميكند، اما در عين حال تفاوت زيادي با آن دارد، درباره روزنامهنگاري زرد گفت: «روزنامهنگاري زرد گونهاي از روزنامهنگاري سطح پايين است كه تنها بر اساس موضوعات احساسي، هيجاني و مبتني بر خواستهها و تمايلات نفساني بشري شکل ميگيرد و به رسواييها، هياهوها و شايعات اجتماعي و سياسي و جزييات زندگي ستارگان مي پردازد.»
او افزود: «اين نوع از روزنامهنگاري مبتني بر منابع موثق نيست و سعي ميكند با هر وسيلهاي كه عمدتا مبتني بر تمايلات نفساني بشري است، مخاطب را جذب كند كه اين نوع جذب مخاطب، وجه مميزهي اصلي آن با روزنامهنگاري نرم است، چرا كه روزنامهنگاري نرم به طريقي معقول و سرگرمي محور سعي در جذب مخاطب دارد و نه به هر وسيلهاي.»
او طيف مخاطبان روزنامهنگاري نرم را اغلب مخاطبان عام، سادهپسند و سهلالوصولتر دانست و گفت: «بسياري از منابع خبري مبتني بر روزنامهنگاري سخت، هدف اصليشان كنترل افكار عمومي و هدايت آن به سمتي كه خود يا سياستگذاران كشورشان ميپسندند و هچنين آگاه كردن مردم نسبت به سرنوشت سياسي و اجتماعيشان است، در حاليکه در روزنامهنگاري نرم، هدف اصلي، سرگرم سازي و احيانا آموزش از راه ژورناليسم است.
نوروزپور با بيان اينكه منتقدان روزنامهنگاري نرم معتقدند كه اين نوع از روزنامهنگاري، ژورناليسم محض يا حقيقي را از بين ميبرد، اظهار كرد: «به گفته پاترسون - يكي از جديترين منتقدان روزنامهنگاري نرم - مخاطبان اين ژانر از روزنامهنگاري، اغلب عوام و توده مردم هستند كه از سياست و مسايل جدي اجتماعي به هر دليلي خوششان نميآيد و سرگرمي را بيشتر ميپسندند.»
به گفته او اين دسته از منتقدان بر اين باورند كه روزنامهنگاري نرم مردم را نسبت به سياست بدبين و بي تفاوت ميكند.
وي درباره نظريات طرفداران ژانر روزنامهنگاري نرم نيز گفت: «اين دسته از افراد معتقدند روزنامهنگاري نرم با استفاده منطقي و معقول از سرگرمي، مخاطبان بيشتري را جذب كرده و در كنار ارائه برنامههاي سرگرم كننده، حرفهاي جدي را نيز در همين قالب به آنها منتقل ميكند.»
او درباره شباهت بين روزنامهنگاري نرم و روزنامهنگاري انتقادي گفت: «اين دو ژانر از روزنامهنگاري، تنها به دليل استفاده از منابع غيررسمي به هم شباهت دارند و از ساير جهات كاملا با هم متفاوت هستند. البته نبايد فراموش كرد كه اين نوع از روزنامهنگاري (روزنامهنگاري انتقادي) در بستر نرمنويسي (خبرنويسي پيشرفته) شكل ميگيرد.»
او ادامه داد: «در روزنامهنگاري انتقادي عملكرد مسوولان جامعه، سياستمداران، انديشمندان و صاحبنظران به چالش كشيده شده و بيش از آن كه به منابع رسمي تكيه شود، بر حقايق موجود، مشاهدات عيني، تحقيقات ميداني و آمارهاي غير رسمي تکيه دارد و در قالب مقالات و گزارشهاي نظري و تحليلي ارائه ميشود.»
اين روزنامهنگار درباره ميزان استفاده از روزنامهنگاري نرم و سخت در رسانههاي جهان نيز گفت: «به جز برخي منابع خبري اختصاصي كه مختص سخت خبر و يا نرم خبر بوده و تعدادشان نيز محدود است، ساير منابع خبري به طور عمده آميختهاي از دو ژانر را براي جذب مخاطب به كار ميبرند كه در تمام آنها خبرنويسي پيشرفته را نيز ميتوان ديد.»
او تاكيد كرد: «باوجود ضرورت پرداختن به نرم خبر يا همان خبرنويسي پيشرفته بايد توجه داشت که در حوزههايي از قبيل سياست خارجي، سياست داخلي، موضوعات مهم اجتماعي، اقتصادي، شخصيتهاي اجتماعي و رهبران سياسي به دليل جايگاه ويژه و مهم آنها نبايد از سبك نگارشي نرم خبر استفاده كرد، ضمن اين كه نبايد فراموش كرد كه تمام اخبار فوري تمامي حوزهها بهتر است به سبك هرم وارونه تنظيم شده و در بيان تبعات بعدي آنها از نرمنويسي استفاده كرد.»
