اهل بيت- سيد صمد موسوي:
جانشيني اميرمؤمنان(ع) واقعهاي نيست كه فقط شيعيان آن را بيان كرده باشند، بلكه بسياري از علماي اهل تسنن آن را پذيرفته و نقل كردهاند
به خصوص واقعه غدير و خطبه معروف پيامبر اعظم(ص) كه فرمودند: «فَمَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَليٌّ مَوْلاهُ» مورد اجماع و اتفاق جميع مسلمانان شيعه و سني است و جايگاه ويژهاي در نصوص ديني و ادبيات و اشعار مسلمانان اعم از عرب و غير عرب دارد.
در متون اسلامي هيچ روايتي به اندازه اين واقعه به حد فوق تواتر نرسيده است و احدي را ياراي ترديد در آن نيست. در ميان صحابه پيامبر (ص) 110 نفر و از تابعين 89 نفر آن را نقل كردهاند و طبقات راوي آن، به 360 نفر رسيده است. شاعران بسياري نيز اين جريان را به نظم آوردهاند.مهمترين نقطة اختلاف بين مذاهب شيعه و سني، جانشيني پيامبر اكرم(ص) است و اهميت غدير از آن رو است كه ميتواند اختلاف بين شيعه و سني را جداي از هر گونه تعصب و كينه از بين بِبَرد و امت يكپارچة اسلامي را هويدا گرداند و به راستي كه اگر همه مسلمانان بر اين مسئله اتفاق مينمودند و به حبل متين در غدير به عنوان«حبل الله» چنگ ميزدند، هیچ گونه اختلافی وجود نداشت.پس غدير محوري است براي وحدت و انسجام هر چه بيشتر مسلمين كه در اين مختصر به برخي از نمادهاي آن اشاره ميشود.
راهي به سوی انسجام
در قرآن كريم، در كنار دعوت اكيد مسلمانان به انسجام اسلامي و چنگ زدن به ريسمان الهى از آنان خواسته شده تا بسان پيروان اديان پيشين كه به پراكندگى فرقهاى دچار شدهاند، پراكنده نشوند؛ چنانكه ميفرمايد: «و مانند كسانى نباشيد كه بعد از آنكه دلايل روشن برايشان آمد، باز هم اختلاف كرده و پراكنده شدند و آنان برايشان عذابى بزرگ است.» بدين سبب قرآن از اهل بيت(ع) با عنوان «اُولىِ الأمر» ياد كرده و اطاعت آنان را در جهت اطاعت خدا و رسول(ص) و سخن آنان را حجّت دانسته و ميفرموده است: «اى كسانى كه ايمان آوردهايد! خدا را اطاعت كنيد و از رسول و اولى الامر خود (جانشينان پيامبر) اطاعت كنيد. پس اگر درباره چيزى نزاع كرديد آن را به حكم خدا و پيامبر ارجاع دهيد.» بدين جهت از مسلمانان خواسته است تا در موارد اختلاف ميان خود يا فهم دين، به آنان مراجعه كنند، چرا كه اگر آن را به پيامبر و پيشوايان- كه قدرت تشخيص كافى دارند- بازگردانند، از ريشههاى مسائل آگاه خواهند شد؛ «ولَو رَدّوهُ اِلَى الرَّسولِ واِلى اُولِى الاَمرِ مِنهُم لَعَلِمَهُ الَّذينَ يَستَنـبِطونَهُ مِنهُم.» اولی الامر با چنین جایگاهی که قرآن برایش تعیین نموده، در غدیر خم توسط پیامبر(ص) و به امر خدا در شخص علی(ع) و سپس در فرزندان معصومش مصداق یافت.
اهل بيت(ع)، ثقل اصغر
در روايت ثقلين، اهل بيت(ع) در جايگاه ثقل اصغر معرفي شدهاند. پيامبر اعظم(ص) ميفرمايند: «من در میان شما 2 چیز گرانبها باقی میگذارم که اگر به آنها تمسک کنید، هرگز بعد از من گمراه نمیشوید. یکی از آن 2 عظیمتر از دیگری است و آن کتاب خداست که ریسمان کشیده شده از آسمان به سوی زمین است و دیگری عترت و اهل بیت من است...» اين معرّفى نقش مؤثّر آنان در ايجاد و حفظ يگانگى بوده است؛چنانكه هشامبنحكم در حضور امام صادق(ع) در مناظرهاى با مرد شامى، ضرورت وجود امام را بر اساس ناكافى بودن قرآن و سنّت در رفع اختلاف ثابت كرد. در برخى از روايات نيز مقصود از ريسمان مردمى در «...اِلاّ بِحَبل مِنَ اللّهِ و حَبل مِنَ النّاسِ» آيه 112 سوره آلعمران، ولایت على(ع) يا امامان معصوم(ع) معرّفى شده است.
همپاي رسالت پيامبر(ص)
غدير، اساسِ عقيده بر ولايت اميرمؤمنان(ع) و فرزندان معصوم او به عنوان جانشينان پيامبر(ص) و نيز خلفاي خداوند بر روي زمين است كه در قرآن از عظمت ويژه اي برخوردار است. قرآن کریم، اهميت اين واقعه را چنان بيان ميكند كه هر مسلماني را به شگفتي واميدارد. خداوند در كلام خويش، خطاب به پيامبر گرامي اسلام(ص) ميفرمايد كه اگر ولايت اميرالمؤمنين(ع) را اعلام نكند، همانند اين است كه زحمات طاقتفرساي خود را در جهت انجام رسالت بر باد داده و نبوت خويش را به پايان نبُرده است! و البته، خداوند او را از شرّ كساني كه با اين امر مخالف هستند و نميخواهند كه علي(ع) جانشين پيامبر گردد، محافظت خواهد نمود؛ آنجا كه ميفرمايد:«وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النّاسِ.» اين است رمز کلام باقر العلوم آل محمد(ع) که فرمود: «و لم يناد بشيء ما نودي بالولاية يوم الغدير؛ در ميان احکام اسلامي هيچ يک به اندازه ولايت روز غدير مهم شمرده نشده است.»
روز رانده شدن شيطان
در معارف قرآن گذشته از رذيلتهاى اخلاقى كه به نوعى به شيطان بازمىگردد، به استناد برخى آيات، بسيارى از ستيزها و تفرقهها از دخالت بدون واسطه يا با واسطه شيطان ناشى مىشود؛ چنانكه از نگاه قرآن، شيطان از رهگذر شرابخوارى و قمار درصدد ايجاد دشمنى ميان مردم است؛ «اِنَّما يُريدُ الشَّيطـانُ اَن يوقِعَ بَينَكُمُ العَدوه والبَغضاءَ فی الخمر و المیسر.» امام علي(ع) در حديث مفصلي با عنوان خطبه غديريه كه درباره معرفى روز غدير و بيان عظمت و شكوه آن است، اين روز را روز راندن شيطان مي داند که«يوم دحر الشيطان». «دحر» بر وزن «دهر» به معناى راندن است. در روز غدير با كامل شدن دين، شيطان نيز براى دومين بار رانده شد و با واقعه غدير، وسوسهها، توطئهها و نقشهها، نقش بر آب شد و همانگونه كه كافران مأيوس و نوميد شدندکه «اليوم يأس الذين كفروا من دينكم» شيطان نيز مأيوس و رانده درگاه الهى شد؛ در حديثى از امام رضا(ع) نیز مىخوانيم كه فرمود: «يوم مرغمه الشيطان.»
امنيّت و آرامش دستاورد غدير
مهمترين دستاورد اتّحاد در همه انواع آن، حفظ صلح، آرامش و امنيّت و دور ماندن از جنگ و خونريزى و نیز اختلاف و جدايى است؛ زيرا اتّحاد در جامعه جهانى، حسّ نوعدوستى و همكارى متقابل را تقويت مىكند و همه فتنههاى اجتماعى را كه از عواملی همچون برترىجويى نژادى ناشى میشود، از بين مىبرد؛ چنانكه اتّحاد پيروان اديان آسمانى، از تنش ميان آنان كاسته و اتّحاد ميان مؤمنان، زمينه درگيرى را مرتفع مىسازد. قرآن از تفرقه، به كرانه گودال آتش جنگ يادكرده كه اتّحاد، خطر فرو افتادن در چنين گودالى را بر طرف مىسازد و می فرماید: «و شما بر لبِ حفرهاى از آتش بوديد، خدا شما را از آن نجات داد.» حضرت علي(ع) در خطبه غديريه خويش غدير را روز آسايش و آسودگى خوانده، ميفرمايد: «هذا يوم الامن و المأمون» افزون بر اينكه خداوند براى پيامبر(ص) نسبت به پيامدهاى غدير، امنيت و آسايش را تضمين كرد: «وضمن له عصمته منهم» كه از اين جهت نيز غدير روز آسودگى است.
تكامل دين
غدير، منزلگاهي است براي تكامل آييني كه پيامبر خدا(ص) آن را از غار حرا آغاز نمود و در كنار بركة آسماني اين سرزمين(غدیر خم)، به اوج خود رساند و خداوند نيز نعمت جاودانه خويش، يعني اسلام را كه تا آن هنگام به وسيله پيامبر(ص) به مردم رسانده بود، در اين واقعه كامل نمود و پرچم پيروزی آن را به علي(ع) سپرد تا دين را به وسیله او كامل گرداند و بدين ترتيب جانشين پيامبر(ص) در تمام امورات دين و دنياي مردم گردد و زمام امور را در دست گيرد. آري! به راستي همان گونه كه پيامبر(ص) را خداوند انتخاب ميكند تا اسلام را به وسیله او ظاهر کند، بر خداوند است كه جانشين پيامبر(ص) را نيز خود انتخاب نمايد تا آيينش را تكامل و استمرار بخشد و اگر اين گونه نباشد، اسلام فقط براي دوران حضور پيامبر(ص) خوب ميباشد و بس. و ديگر شرط جاودانگي اسلام به عنوان دین وحدت آفرین از بين خواهد رفت. از اين رو ست كه خداوند، دين بدون ولايتِ جانشين پيامبر(ص) را ناقص معرفي ميكند و در كتاب جاودانه خويش از اين حقيقت پرده برميدارد؛ در آنجا كه ميفرمايد: «ألْيَوْمْ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي وَ رَضيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دينًا؛ امروز (روز غدير) دينتان را برايتان كامل كردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و راضي شدم كه دين شما اسلام باشد.»
تأكيد بر بزرگداشت غدير
يكي ديگر از اموري كه اهميت غدير را به حقيقت جلوهگر ساخته و موجب شده تا اين واقعه هرگز از اذهان مؤمنين و معتقدين به پيغمبر اكرم(ص) خارج نشود، بيانات خود پيغمبر(ص) چه در خود غدير و چه بعد از آن است، همچون دستور پيامبر(ص) بر اين كه: حاضران در آن روز، بايد پيام غدير را به غايبان برسانند و نيز آن كه، آن روز را بزرگترين عيد امّت اسلام قرار دادند و فرمودند:«أفْضَلُ أعْيادِ أُمَّتي الْغَدير»؛ بزرگترين عيد امّت من، عيد غدير است و به امیرالمؤمنین(ع) وصیت نمودند که این روز را عید بگیرید.
سخن آخر
غدير، در عين اينكه پرچم جاودان هدايت و چشمة زلال ايمان است كه پيوسته مؤمنين را در طول تاريخ سيراب نموده، مرزهاي تاريخي و جغرافيايي را نيز در نورديده و بندگان مؤمن خداوند را از رهگذر تمسک به ولایت اهل بیت(ع) که مایه اکمال دین و دوری از شرّ شیطان رجیم است، به يكديگر متصل نموده و در واقع تا ابد اين پيام را توسط پیامبرش به همگان داده است كه «يَا أَيهَُّا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَ إِن لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ؛ اى پيامبر! آنچه را از پروردگارت بر تو فرود آمده است، به مردم برسان و اگر نرسانى رسالت خداى را به جا نياوردهاى و خداوند تو را از گزند مردم حفظ مىكند.»
