پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي در بهمن 1357 و به دنبال آن استقرار نظام جمهوري اسلامي به‌جاي نظام ستمشاهي پهلوي تغيير و تحول بنياديني در عرصه‌هاي گوناگون اجتماعي ايجاب ‌كرد. در اين راستا مقوله فرهنگ از جايگاه و پايگاه ممتازي برخوردار است و تصور تغيير در نظام بدون تغيير در فرهنگ حاكم بر آن، تصوري ناموجّه است.

صدور پيام نوروزي امام‌خميني(ره) در اول فروردين 1359 را بايد نقطه عطفي در تاريخ انقلاب فرهنگي دانست، ايشان در بند 11 اين پيام بر ضرورت ايجاد انقلاب اساسي در دانشگاه‏‌هاي سراسر كشور، تصفيه اساتيد مرتبط با شرق و غرب و تبديل دانشگاه به محيطي سالم براي تدوين علوم عالي اسلامي تأكيد كردند.

شوراي انقلاب به دنبال ملاقات با امام (ره) در بيانيه 29/1/59 خود مقرر كرد كه دانشگاه بايد از حالت ستاد عملياتي گروه‏‌هاي گوناگون خارج شود. در اين بيانيه، 3 روز مهلت براي برچيده شدن دفاتر و تشكيلات گروه‏‌ها در دانشگاه‏‌ها تعيين و افزوده شده بود كه امتحانات دانشگاهي بايد تا 14 خرداد به پايان برسد و از 15 خرداد دانشگاه‌‌ها تعطيل و هرگونه اقدام استخدامي و مانند آن در دانشگاه متوقف گشته و نظام آموزشي كشور براساس موازين انقلابي و اسلامي طرح ريزي شود.

پس از تعطيل رسمي دانشگاه‌ها، امام‌خميني (ره) در 23/3/59 فرماني را مبني بر تشكيل ستاد انقلاب فرهنگي صادر كردند. در قسمتي از فرمان ايشان آمده است:

«مدتي است ضرورت انقلاب فرهنگي كه امري اسلامي است و خواست ملت مسلمان مي‏باشد، اعلام شده  و تاكنون اقدام مؤثري انجام نشده است و ملت اسلامي و خصوصاً دانشجويان باايمان متعهد نگران آن هستند و نيز نگران اخلال توطئه‌گران كه هم اكنون گاه گاه آثارش نمايان مي‌‏شود و ملت مسلمان و پايبند به اسلام خوف آن دارند كه خداي نخواسته فرصت از دست برود و كار مثبتي انجام نگيرد و فرهنگ همان باشد كه در طول مدت سلطه رژيم فاسد كارفرمايان بي‌‌فرهنگ، اين مركز مهم اساسي را در خدمت استعمارگران قرار داده بودند.

بر اين اساس به حضرات آقايان محترم محمدجواد باهنر، مهدي رباني املشي، حسن حبيبي، عبدالكريم سروش، شمس آل‌احمد، جلال الدين فارسي و علي شريعتمداري مسؤوليت داده مي‌‏شود تا ستادي تشكيل دهند و از افراد صاحب‌نظر متعهد، از بين اساتيد مسلمان و كاركنان متعهد باايمان و ديگر قشرهاي تحصيلكرده، متعهد و مؤمن به جمهوري اسلامي دعوت نمايند تا شورايي تشكيل دهند و براي برنامه‏ ريزي رشته‏ هاي مختلف و خط‌مشي فرهنگي آينده دانشگاه‌ها، براساس فرهنگ اسلامي و انتخاب و آماده سازي اساتيد شايسته، متعهد و آگاه و ديگر امور مربوط به انقلاب آموزشي اسلامي اقدام نمايند.»

ستاد انقلاب فرهنگي طبق فرمان امام (ره) ملزم بود كه در برخورد با مسايل دانشگاهي فعاليت‏هاي خود را بر چند محور متمركز كند:
1- تربيت استاد و گزينش افراد شايسته براي تدريس در دانشگاه‏‌ها
2- گزينش دانشجو
3- اسلامي كردن جو دانشگاه‌‏‌ها و تغيير برنامه‌‌هاي آموزشي دانشگاه‌‌ها، به صورتي كه محصول كار آنها در خدمت مردم قرار گيرد.

بر اين اساس، ستاد از صاحبنظران مختلف دعوت به همكاري كرد و در اولين گام گروه‌‌هاي برنامه‌‌ريزي در رشته‌‌هاي پزشكي، فني و مهندسي، علوم پايه كشاورزي، علوم انساني و هنر تشكيل شد. از آنجايي كه مديريت دانشگاه‏‌ها در گذشته هماهنگ با فرهنگ اسلامي جامعه نبود، بايد تغييراتي در مديريت دانشگاه‏‌ها به عمل مي‌آمد، سازمان دانشگاه‌‌ها بايد دگرگون مي‏شد و مهمتر از همه، محيط دانشگاه‌‌ها اسلامي مي‏شد. براي اين منظور، كميته‏‌اي در ستاد با عنوان  كميته اسلامي كردن دانشگاه‌‌ها ، تشكيل شد.

با توجه به ناهماهنگي ضوابط و مقررات حاكم بر دانشگاه‌‌ها با شرايط انقلابي جامعه، قسمت اعظم فعاليت‏هاي ستاد بر اسلامي كردن دانشگاه‌‌ها و تعيين ضوابط و مقرراتي منطبق با موازين اسلامي متمركز شد.

در شهريور سال 62 با توجه به نظر امام (ره) مبني بر لزوم ترميم و تقويت ستاد و مخصوصاً حضور مسئولين اجرايي در آن، به دنبال نامه رئيس جمهور وقت (آيت الله خامنه‌‏اي)، امام امت در تاريخ 8/6/62 طي نامه‏‌اي به پيشنهاد رئيس جمهور مبني بر ترميم و تكميل ستاد انقلاب فرهنگي پاسخ دادند و از اين تاريخ ستاد با تركيب ذيل به فعاليت خود ادامه داد: نخست وزير، وزراي فرهنگ و آموزش عالي و فرهنگ و ارشاد اسلامي، 2 نفر دانشجو به انتخاب جهاد دانشگاهي و آقايان علي شريعتمداري، احمد احمدي، عبدالكريم سروش و مصطفي معين.

با بازگشايي دانشگاه‌ها و توسعه مراكز آموزشي و گستردگي فعاليت ستاد انقلاب فرهنگي، ضرورت تقويت اين نهاد بيش از پيش احساس شد. بطوريكه در 19 آذر 1363 دومين ترميم عمده ستاد انقلاب فرهنگي توسط حضرت امام خميني (ره) انجام گرفت و به اين ترتيب شوراي عالي انقلاب فرهنگي با تركيبي جديد تشكيل شد.

در بخشي از اين فرمان آمده است:
«خروج از فرهنگ بدآموز غربي و نفوذ و جايگزين شدن فرهنگ آموزنده اسلامي، ملي و انقلاب فرهنگي در تمام زمينه‌ها در سطح كشور آن چنان محتاج تلاش و كوشش است كه براي تحقق آن ساليان دراز بايد زحمت كشيد و با نفوذ عميق ريشه‌دار غرب مبارزه كرد. اينك با تشكر از زحمات ستاد انقلاب فرهنگي براي هر چه بارورتر شدن انقلاب در سطح كشور، تقويت اين نهاد را لازم ديدم. بدين جهت علاوه بر كليه افراد ستاد انقلاب فرهنگي و رؤساي محترم 3 قوه، حجج اسلام آقاي خامنه‌‏اي، آقاي اردبيلي و آقاي رفسنجاني و همچنين جناب حجت الاسلام آقاي مهدوي كني و آقايان سيدكاظم اكرمي وزير آموزش و پرورش و رضا داوري و نصرالله پورجوادي و محمدرضا هاشمي را به آنان اضافه نمودم.»

سومين ترميم عمده شوراي عالي انقلاب فرهنگي به سال 1375 برمي‏گردد. حضرت ‏آيت‌‏الله ‏خامنه‌‏اي رهبر معظم انقلاب اسلامي در تاريخ 14/9/75 با صدور پيامي ضمن تعيين تركيب جديد اعضاي شوراي عالي بر اهميت جايگاه و وظايف خطير آن نيز تأكيد نمودند.

بدين ترتيب شوراي عالي انقلاب فرهنگي وارد مرحله جديدي از حيات تشكيلاتي خود ‏شد. در اين مرحله شوراي عالي انقلاب فرهنگي موظف گرديد در رأس فعاليتهاي خود به مديريت فرهنگي جامعه در عرصه‌هاي مختلف بپردازد و با سياستگذاري‏هاي اصولي خود زمينه را براي پيدايش جامعه‏اي بهره‌‏مند از حيات طيبه الهي فراهم سازد.

منبع مورد استفاده براي اين مدخل