روزنامهنگاری- گروه دانش:
مركز تحقيقات و مطالعات رسانهاي همشهري، بخشي از مؤسسه همشهري و تنها مركز پژوهشي وابسته به ژورناليسم حرفهاي در ايران است.
بخشهاي عمدهاي از فعاليتهاي اين مركز از ابتداي تشكيل مؤسسه همشهري تعريف شده بود اما از سال 1385، اين فعاليتها با تمركز بر پژوهش در حوزه علوم ارتباطات، رسانه و فرهنگ، دامنهاي گستردهتر پيدا كرد و هم از جنبه نظري و هم از جنبه عملي توسعه يافت.
از جمله فعاليتهاي پژوهشي اين مركز ميتوان به اين موارد اشاره كرد: پژوهشهاي مورد نياز مديريت ارشد و هيأت تحريريه، گردآوري اطلاعات و شناسايي موضوعات مهم براي برنامهريزيهاي آتي ؛
بررسي و شناخت نيازها، انتظارات و ديدگاههاي مخاطبان و آراي آنها در مورد جذابيت مطالب روزنامه و مطالعه در زمينه نقش و تحولات فناوري ارتباطي و رسانهاي و تأثير آن بر آينده روزنامه.
به انگيزه هفدهمين سالگرد تاسيس روزنامه همشهري و راهاندازي پايگاه اطلاعرساني مركز تحقيقات اين مؤسسه، گفتوگويي با دكتر عبدالله گيويان رئيس مركز تحقيقات و مطالعات رسانهاي همشهري، و محمد سروي زرگر مسئول محتوايي سايت اين مركز انجام دادهايم.
- سؤال اول اينكه اصلا چرا اين سايت را راه انداختيد؟
گيويان: مركز مطالعات و تحقيقات رسانهاي همشهري در فضاي رسانهاي كشور از اين جهت منحصر به فرد است كه بلافاصله با ژورناليسم بهعنوان فعاليت عملي در اين زمينه ارتباط دارد. اين مركز در دور جديد فعاليتهاي خودش به سمت حوزههايي رفته كه كمتر به آن توجه شده است.
يكي از اين حوزهها، پرداختن بهخود موضوع ارتباطات است. گاهي وقتها اين مسئله پيش ميآيد كه كار تحقيقاتي در مورد رسانه، مستقيما به كاري كه آن بنگاه ميكند، برميگردد.
شايد بعضيها هم اين تصور را داشته باشند كه كار اين مركز بايد مستقيما بهخود روزنامه همشهري برگردد يا صرفا كارهايي در حوزه روزنامه نگاري انجام شود؛ درحالي كه روزنامهنگاري حوزه كوچكتري از مبحث گستردهتري بهنام ارتباطات است كه اقتضائات خودش را دارد.
اين حوزه در دهههاي اخير دچار تحولات پيچيدهاي شده است. متأسفانه اين دانش، فاصله بسيار زيادي با حوزههاي عملي و ارتباطاتي دارد. تلاش اصلي مركز تحقيقات در راهاندازي اين سايت، ايجاد فضاي مجازي براي بررسي و فهم اين مفاهيم جديد است.
سروي: اين سايت 2 موضوع اصلي را مدنظر دارد؛ يكي پوشش مقالات علمي روز كه در دنيا منتشر ميشود و ترجمه آنها براي در اختيار قراردادن مفاهيم روز به دانشجويان و محققان داخلي حوزه ارتباطات و ديگري ايجاد فضايي براي اينكه اين محققان داخلي، آثار توليد شده شان را در اختيار ديگران قرار دهند.
- چرا الان در تحقق هدف اول ماندهايم؟ اين هدف كه پژوهشهايي از اينجا بيرون ميآيد كه براي تحريريه روزنامه، كه هسته اصلي روزنامه است، راهگشا باشد.
گيويان: شما درد دل ما را ميگوييد. در همه جاي دنيا اين رسم وجود دارد كه تحقيق ميكنند و به همان اندازه كه اين رسم وجود دارد، از اين تحقيقات استفاده نميشود.
بخشي از آن به قوه عاقله روزنامه و بخشي از آن به روزنامهنگاران برميگردد. ما خود را روزنامه نگار و پژوهشگر ميدانيم ولي شما ما را روزنامه نگار نميدانيد.
كارهاي ما را برميداريد و به اسم خودتان ميزنيد. روزنامه نگار فكر ميكند كه آنچه به آن رسيده است، عين حقيقت است. من پژوهشگر هم همين طور فكر ميكنم. به اين ترتيب ما هيچ وقت به تفاهم نميرسيم.
چيزي كه اين وسط نياز است، فضايي است كه ما در آن به گفتوگو بپردازيم. سايت يكي از جاهايي است كه اين فضا را ايجاد ميكند. ما امكاني براي گفتوگو در اينجا پيدا ميكنيم. سايت مركز تحقيقات، يك سايت تعاملي است.
به اين معني كه ما در انتهاي هر خبر، جايي داريم كه خوانندگان، نظراتشان را بيان ميكنند. اينكه چرا از اين پژوهشها استفاده نميشود ديگر به ما برنميگردد. اين پژوهشها توليد ميشود، اين قوه عاقله روزنامه است كه بايد امكان استفاده از اين پژوهشها را فراهم كند.
ما در سايت اين هدف را دنبال ميكنيم كه نه تنها روزنامه نگاران همشهري، بلكه همه كساني كه به نوعي با مباحث ارتباطات درگير هستند را در جريان مباحث روز قرار دهيم. ما باب اين تعامل را باز كردهايم.
گيويان: تعداد خيلي محدود است.
- تصور شما چيست؟ مثلا 10هزار، 20هزار، 2هزار نفر؟ چقدر؟
گيويان: نه خيلي كمتر است.
- ولي قرار است اين گفتوگو، با تيراژي نزديك به نيم ميليون چاپ شود. شما بهعنوان يك متخصص ارتباطات اين را صحيح ميدانيد؟
گيويان: بهنظر من بايد مردم بدانند كه دارد چه اتفاقاتي ميافتد. هرچند مخاطب ما خاص است، اما دانش قلهاي است كه اگر كوهپايه نداشته باشد، برقرار نميماند. يكي از كارهايي كه به ساختن اين كوهپايه كمك ميكند، عموميسازي مطلب است.
براي عموميسازي، گاهي شما مطلب را آنقدر ساده ميكنيد كه در حد فهم عامه شود، گاهي هم مطلب را طوري رسانهاي ميكنيد كه سطح سواد مردم بالا برود.
- در سايت هم چنين تگهايي داريد؟
گيويان: هدف اصلي مان اين است كه يك سايت علمي داشته باشيم. بنابراين نميتوانيم چنين كاري بكنيم.
- ببينيد، نيچر يك سايت علمي است كه همه مقالات علمي چاپ شده در ژورنالهاي علمي زيرمجموعه خود را عرضه ميكند. در اين سايت كاملا علمي، يك تگ وجود دارد به اسم نيوز كه كارش گسترش پاپ ساينس است.
گيويان: ما در قدم اول تلاشمان ايجاد يك فضاي مجازي براي گفتوگوي بين متخصصان است، قدم بعدي جذب دانشجويان است و قدم سوم در درازمدت، نزديك شدن به چيزي مثل ويكي پدياي حوزه ارتباطات ايران است.
گيويان: تحمل همشهري، دادن بودجه و هزينهها!
- آقاي سروي، گفتيد كه يكي از اهدافتان، ترجمه مقالات روز و قراردادن آن روي سايت است. من با اين ترجمه كردن خيلي مشكل دارم. فكر ميكنم يكي از دلايل عقب ماندگي ما از مسائل روز حوزه ارتباطات، همين ندانستن زبان جهاني علم براي محققان و متخصصان اين حوزه است. اين ترجمه كردن همچنان باعث دورماندن پژوهشگران اين حوزه، از علم
روز ميشود.
سروي: زبان علمي دنيا؟
- بله. براي اينكه هيچ كس بلد نيست انگليسي حرف بزند. براي همين الان ISC راه انداختهاند كه ما دانش به زبان فارسي توليد كنيم كه به درد هيچ كس نميخورد.
سروي: نه اين طور نيست كه به درد هيچ كس نخورد.
- از دانشي كه به زبان فارسي توليد ميشود در كجاي دنيا ميشود استفاده كرد؟
سروي: چرا، در كشور كه به درد ميخورد.
- دانش كه محدود به مرز نيست؟
سروي: خوب ما هم ميخواهيم مرز را بشكنيم ديگر.
- شما كه داريد مرز درست ميكنيد.
گيويان: بگذاريد من توضيح بدهم. ما همين الان دنبال اين هستيم كه با كسان ديگري كه در حوزههاي مختلف جغرافيايي درحال توليد دانش در زمينه ارتباطات هستند، تعامل داشته باشيم. مقدمات اين كار فراهم شده است.
قصد داريم با اين افراد گفتوگو كنيم و فيلمها يا فايلهاي صوتي را به همراه ترجمه فارسي و متن انگليسي روي سايت بگذاريم. اين كار در فاز بندي عملياتي ما در مرحله مقدماتي قرار دارد.
حتي ميخواهيم پروفايل استادان و متخصصان برجسته ارتباطات ايران را روي سايت بگذاريم و قطعا ترجمه اين صفحات به زبان انگليسي را هم براي ايجاد ارتباط با فضاي علمي خارج از كشور، روي سايت قرار ميدهيم.
- نشاني سايتتان هست: اچسيسيام آر دات كام، حفظ كردنش سخت نيست؟ ما يك سايت داريم به اسم همشهري آنلاين كه تعداد كاراكترهايش، 3برابر اسم سايت شماست. اما حفظ كردنش براي كاربران سخت نيست.
گيويان: اين مخفف اسم مركز است. ما براي ارتباط با خارج از كشور خواستيم با پسوند كام استفاده كنيم.
گيويان: در كاناداست.
- ممنون از توضيحات كاملتان. اميدوارم اين سايت هرچه زودتر تبديل به فضاي مجازي مهم و تاثيرگذاري براي اجتماع پژوهشگران حوزه ارتباطات كشور شود.
