هويت ملي، حلقه مفقوده نماهاي شهري

سجاد نوروزي: اين مطلب به بررسي نقش سازه‌هاي سنتي در هويت شهري و عاري بودن شهر‌هاي ايران از اين سازه‌ها مي‌پردازد.
 

 1 -كلان شهرهاي ايران و سازه‌هاي شهري آن را در دهه اخير مي‌توان سازه‌هايي «بدون هويت» ناميد از آن جهت كه اين سازه‌ها نه تنها «مدرن» نيستند بلكه هيچ اثري از «سنت» نيز در شكل و نماي آنها ديده نمي‌شود.

اين سازه‌ها، برپايه جهت‌گيري‌هايي ساخته شده‌اند كه در تلاش است به كلان شهرهاي ايران، ظاهري مدرن ببخشد، اما نه تنها اين كلان شهرها مدرن نشده‌اند، بلكه از وجه سنتي دلپذير خود نيز تهي گشته‌اند.

 تهي شدن شهر از سنت، تهي شدن حافظه اجتماعي از هويت است. هيچ كلان شهري را نمي‌‌توان در كشورهاي توسعه‌يافته پيدا كردكه سازه‌هاي آن عاري از وجوه «هويت ملي» و سنت‌هاي اجتماعي  باشد.

پاريس نمونه اعلاي اين امر است، هنوز در متن اين شهر سازه‌هايي وجود دارد كه «انقلاب كبير فرانسه» را يادآوري مي‌كند و هنوز خيابان شانزه‌ليزه و حمله سن ژرمن از نمادهاي سنتي مرتبط با خصايص ملي بهره گرفته‌اند.

2 -  فرهنگ ايران آميخته‌اي از خصايص ملي ـ اسلامي است. درست است كه در شهرهاي ايران، نمادهاي مذهبي جزء لاينفك طرح‌هاي زيباسازي شهر محسوب مي‌شوند، ليكن بهره‌گيري از اين نمادها، هنوز نتوانسته است يك سمت و سوي علمي و  اجتماعي  به خود گيرد.

 استفاده از نقاشي‌هاي مذهبي بر روي ديوارها در بيشترين حالت يك «تبليغ مذهبي» را نشان مي‌دهد و نمي‌تواند به حضور بي‌انفصال «هويت ديني» در ذهنيت شهرنشينان منجر شود چه آنكه كاركرد اجتماعي يك سازه شهري بايد معطوف به تقويت «همبستگي اجتماعي» در شهر باشد.

3 - نماي ظاهري شهرها را بايد به نوعي كالبد فرهنگي هر شهر محسوب كرد. هر تازه واردي كه به شهري وارد مي‌شود، در نگاه اول با تدقيق در شكل و نماي شهر، تلاش مي‌كند، اوضاع فرهنگي آن شهر را مورد سنجش قرار دهد.

بنابراين شهري كه از وجوه فرهنگي خود در ظاهرآرايي خود بهره‌اي نگرفته باشد، «شهر بي‌فرهنگ» محسوب مي‌شود. چه از منظر هر انسان صاحب‌نظري، فرهنگ اگر يك صبغه پراتيك نيابد، فرهنگي ابتر و ناكارا محسوب مي‌شود. به بياني ديگر سازه‌هاي شهري ما به ازاي بيروني و آشكار فرهنگ غالب و ايدئولوژي هر شهر محسوب مي‌شود.

از ديد جامعه‌شناسي شهري، «لوونتال» عقيده دارد كه شهر داراي كيفيت نماديني است كه در هر عصر، محيط خود را شكل مي‌دهد و منعكس كننده هنجاري اجتماعي همان عصر است.

حال پرسشي كه در اينجا مطرح مي‌شود آن است كه كلان شهرهاي ايران و مديريت شهري آنان تا چه حد به اين اصول  توجه نشان داده‌اند؟ آيا غير از آن است كه «كپي كردن ناقص» از شيوه‌هاي مدرن شهرسازي و تاكيد بر سنت‌هايي كه ديگر كارايي اجتماعي  ندارند، به جاي تكيه بر اصول مدرن شهرسازي و توجه به سنت‌هاي پوياي جامعه، كنش غيرمنطقي مديريت شهري و نهادهاي خصوصي مرتبط با سازه‌هاي شهري بوده است.

تاریخ ورود خبر: 22 مهر 1386 ساعت 15:45
تاریخ تایید: 23 مهر 1386 ساعت 09:30
تاریخ به روز رسانی: 23 مهر 1386 ساعت 09:26
لینک خبر: http://hamshahrionline.ir/News/?id=35271