سه شنبه 13 مرداد 1394 | به روز شده: 19 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
دوشنبه 31 خرداد 1389 - 13:46:49 | کد مطلب: 110141 چاپ

طلاق عاطفی

اجتماع > آسیب‌ها - سیدمحسن حسینی‌طاها:
سکوت و بی‌تفاوتی فضای خانه را پر می‌کند و «هم اتاقی» جای «همسری» را می‌گیرد.

حرفی برای گفتن و شوری برای ادامه زندگی نیست اما شاید باورهای غلط فرهنگی، فشارهای اقتصادی و ترس از تنها ماندن، انسان را در جریان زندگی وادار به ادامه می‌کند؛ این همان طلاق عاطفی است. دکتر داور شیخاوندی، استاد دانشگاه تهران و جامعه‌شناس با ما از این پدیده ناخوشایند سخن می‌گوید.

  • جناب دکتر چگونه می‌توان در یک رابطه زناشویی به طلاق عاطفی پی برد؟

پیش از پاسخ به پرسش، نخست باید در چیستی خود عنوان طلاق عاطفی سخن گفت. طلاق عاطفی عبارت از یک وضعیت یا طرز تلقی است بین زن و شوهر رسمی که روابط ایشان دچار اختلال شده، سرمایه عاطفی- بین شخصی آنان به حالت انفعالی درآمده و سپس به فقر عاطفی میل می‌کند و پیوند همسری و همسرایی‌شان به گسست، جدا سری و بالاخره به طلاق عاطفی می‌انجامد. با این تعریف به نشانه‌شناسی طلاق عاطفی می‌توان پی برد؛ بدین معنی که هم اتاقی جای خود را به تک اتاقی می‌دهد. سخن‌های بین زن و شوهر کوتاه می‌شود و چه بسا به مکاتبه و مبادله یادداشت‌های کوتاه منجر می‌شود. در میان غریبه‌ها می‌کوشند به موضع مهربانانه‌ای تظاهر کنند ولی در خلوت، هر یک در عالم بی‌کسی به سر می‌برند. احساس عاطفی هم گرایی جای خود را به دگر‌گرایی- اگر نگوییم به گریز و سکوت و ارتباطی غمزده- می‌دهد.

  • آیا طلاق عاطفی یک مشکل پیش رونده است که در چند مرحله ظهور پیدا می‌کند؟ نشانه‌های هر مرحله کدام است؟

طلاق عاطفی معمولا تدریجی است و در پی ناکامی‌های مکرر و عدم‌ارضای خواسته‌های روانی، مالی، فرهنگی و... خودنمایی می‌کند. ولی در موارد نادری نیز، انگ یا برچسب ناروای ناموسی به‌ویژه نسبت دادن روابط جنسی خارج از زناشویی به یکدیگر می‌تواند سریعا ریشه‌های علایق مهربانانه را در دل‌ها به احساس‌های قهرآمیز و خصمانه تبدیل کند. در چنین حالی اغلب، طرفین کنترل خود را از ‌دست می‌دهند و ممکن است به پرخاش و خشونت بپردازند ولی اگر زن و شوهر همراه پدر و مادر و دیگران زندگی کنند و توان خویشتنداری داشته باشند، خشم خود را درون می‌ریزند، فشارهای زیادی را تحمل می‌کنند و می‌کوشند از نظر فضایی و مکانی از هم دوری جویند و از نظر عاطفی نیز بی‌تفاوت باشند.

  • عوامل طلاق عاطفی به چند دسته تقسیم می‌شوند؟

عوامل مؤثر بر طلاق عاطفی را می‌توان همانند طیفی تلقی کرد که برحسب افراد، فرهنگ، خویشاوندی و حال و منش ممکن است با کمرنگی و پررنگی خودنمایی کند؛ عدم‌تفاهم و ارتباطات خانوادگی برحسب اقشار و گرایش به طیف سنتی و مدرن ممکن است متفاوت باشد. برای برخی که تجربه آشنایی پیشین با راز و رمز روابط نخستین را ندارند و در پی خواستگاری سریع در سنین جوانی، بدون شناخت کافی از یکدیگر، پیوند زناشویی‌ می‌بندند ممکن است عروسی سفیدشان در نخستین روزهای زندگی به سیاهی تمام عیار بینجامد و عروس به‌جای مهر عاشقانه در پی ندانم‌کاری داماد، با توجه به پیش‌زمینه‌های تربیتی مرد‌گریزی حاکم بر فرهنگ ما و استرس‌های ناشی از تشریفات پیش و پس از آیین ازدواج، عروسی را دچار کابوسی کند که در روزها، ماه‌ها و سال‌های بعد خود را نشان دهد و در پی این وضع زمینه طلاق عاطفی فراهم می‌شود. برای عده‌ای دیگر وضعیت مالی، خیلی مهم و اغلب تعیین‌کننده است. در ازدواج سنتی بین خانواده، در شبکه خویشاوندی عروس و داماد از بدو کودکی با هم بزرگ می‌شوند و هر یک حد توقعات خود را می‌شناسند.

در ازدواج درون شهری با غریبه‌ها در آغاز هر دو طرف اغلب تصویری غیرواقعی از خود بروز می‌دهند و پس از ازدواج هر دو طرف در‌می‌یابند که واقعیت جنسی، جسمی، روانی، عاطفی، مالی و فرهنگی همسرشان بر خلاف تصورات پیش از ازدواج است. چنین وضعی پیش از طلاق رسمی یک دوره فرسایش سرمایه عاطفی را سبب می‌شود که در نهایت به فقر عاطفی منجر شده و به شکل طلاق عاطفی خودنمایی می‌کند.

  • در جامعه ما کدام دسته بیشتر نمود پیدا می‌کند؟

در جامعه شهری ما فقر مالی پیوند تنگاتنگی با طلاق عاطفی و طلاق رسمی دارد. مردانی که استطاعت پرداخت مهریه را ندارند و زنانی که صاحب فرزند بوده و فاقد پشتوانه حمایتی هستند و امکان تامین معاش خود را ندارند ناچار می‌شوند با وضعیت موجود سازگاری کنند و به رغم بی‌مهری و بی‌توجهی شوهر، به سقف مشترک زناشویی در کنار فرزندان تن دهند. برای اینان بودن در کنار شوهر اسمی بهتر از عوارض بی‌شوهری در جامعه است.

  •  به‌طور تقریبی چند درصد از زوج‌های ایرانی گرفتار معضل طلاق عاطفی هستند؟

ارزیابی فقر عاطفی و نتیجه آن طلاق عاطفی به‌علت خویشتنداری زنان و مردان، جزو اسرار مگو محسوب می‌شود. پژوهش اندک مقدماتی‌ای که در سال‌های اخیر انجام گرفته داده‌های مقتضی را در اختیار پژوهشگران قرار نمی‌دهد. ناظران علاقه‌مند به این موضوع به گفتن تعداد بسیار زیاد بسنده می‌کنند. می‌توان حدس زد که تعداد طلاق عاطفی اگر از تعداد طلاق رسمی بیشتر نباشد کمتر نیست.

اما در بسیاری از مواقع طلاق عاطفی طی گذشت زمان می‌تواند به آشتی عاطفی یا نو‌سازی‌ سرمایه عاطفی نیز منجر شود، به شرطی که وضع مالی و رفاهی خانواده بهبود یابد. اگر متوسط طلاق‌های رسمی کشور را در مقایسه با تعداد ازدواج، 13 طلاق برحسب 100 ازدواج بپذیریم در بهترین شرایط متوسط طلاق عاطفی سالانه به نسبت ازدواج سالانه حداقل بین 15تا20 مورد برحسب کلانشهرها و شهرها نوسان خواهد داشت.

  • عدم‌ابراز عشق و علاقه بین زوجین به‌خصوص در حضور فرزندان یکی از دلایل بروز طلاق عاطفی است. به راستی چرا در فرهنگ ما ابراز علاقه در طول زندگی مشترک آنقدر که باید و شاید ترویج نشده است؟

 عدم‌ابراز آشکار مهر بین زوجین در حضور دیگران به‌ویژه فرزندان سابقه فرهنگی دیرینه‌ای در خاورمیانه دارد. خویشتنداری در مهرورزی یکی از جلوه‌های جوامع مبتنی بر سلطه مردانه است. این پدیده تنها در جامعه ما نیست از ژاپن تا آمریکای لاتین در روابط خانوادگی همین وضع صادق است. به‌رغم اشعار لطیف عاشقانه در ادبیات، ما مردان به‌ویژه مردان سنتی دهه‌های گذشته «دوستت دارم» را کمتر به زبان می‌آوریم.

  • آقای دکتر، طلاق عاطفی و سردی روابط والدین چه تأثیراتی بر فرزندان می‌گذارد؟

در مورد فرزندان قبلا اشاره کرده‌ام که بروز عاطفه تابعی از شرایط فرهنگی و آموختن آن در جریان تربیت است. بروز عاطفه الزاما همیشه کلامی نیست و فقر عاطفی منجر به طلاق عاطفی شده و فرزندان نیز خشونت ناشی از آن را دوام می‌بخشند مگر اینکه شرایط زیستی آنان دگرگونی بنیادی یابد. در شرایط کنونی بی‌عاطفگی به‌گونه‌های متعدد به‌ویژه از راه‌ رسانه‌ها، به‌صورت انواع پرخاشگری به کنج خلوت مردم صادر می‌شود و فقر عاطفی را تشدید و زمینه‌های خشونتی را تقویت می‌کند.

  • توصیه‌های شما برای پیشگیری از طلاق عاطفی چیست؟

برای پیشگیری از طلاق عاطفی که نتیجه فقر عاطفی ناشی از فرسایش سرمایه عاطفی است باید تمهیدات عدیده‌ای در ابعاد متکثری فراهم آید. نخست اینکه باید در نهاد‌های مدنی اعتماد و عاطفه مثبت را از طریق رسانه‌ها بر انگیخت و امنیت جانی، مالی، فرهنگی و تربیتی را ارتقا داد و فقر مالی و فرهنگی و فضای زیستی برون و درون خانه را بهبود بخشید. رسانه‌ها به‌جای نمایش دادن تنش‌های خانوادگی، الگوهای سازش، گذشت و خویشتنداری به‌جای رقابت، رفاقت، عدالت و مفاهمه را به اندرون خلوتگاه غمزده مردم صادر کنند و آنجا را به خرم‌سرای فرح‌انگیز و شادی‌بخش تبدیل کنند. ایجاد مراکز مشاوره مجانی خانواده در محلات می‌تواند تنش‌های درون سرایی را پیشاپیش تخفیف دهد و از رسیدن به حد طلاق عاطفی پیشگیری کند.

تنش‌های درون خانواده همیشه ریشه در فقر مالی و کاری ندارد بلکه ناشی از گسست فرهنگی بین نسل قدیم مانند مادر شوهرها و خواهرها و نسل جدید عروسان است. فراهم آوردن مفاهمه بین نسلی به‌عهده نهادهای دولتی و مدنی است که اگر چنین امکاناتی فراهم‌ آید امکان مهار بیش از 30درصد طلاق‌های عاطفی فراهم می‌شود‌.

انتخاب سردبیر

اجرا در زمین تنیس و انتقاد از هامون‌بازها

اجرا در زمین تنیس یک مجموعه فرهنگی تاریخی، نخستین تجربه کارگردانی یک بازیگر مشهور سینما و تلویزیون، صراحت لهجه داریوش مهرجویی در تماشای تئاتر، بازگشت حسین کیانی به تئاتر پس از ۴ سال و به صحنه آمدن یکی از متن‌های درخشان علیرضا نادری از مهم‌ترین خبرهای عرصه تئاتر ایران در روزهای منتهی به نیمه مرداد است.

املت اینترنتی

شعر طنز>سعیده موسوی‌زاده: من بدم می‌آید از صف نانوایی

همراهی دموکرات‌های کنگره با اوباما در تایید توافق با ایران

همشهری آنلاین: رایزنی‌های فشرده باراک اوباما و بقیه اعضای دولت آمریکا با اعضای دموکرات کنگره به حمایت شمار قابل توجهی از آنها از توافق با ایران منجر شده است.

خانه‌ای برای عروسک‌های قدیمی

خانه‌های کاشان روح عجیبی دارند. معماری‌دل‌انگیز و گچ‌بری‌ها و رف‌های زیبا. حالا فکرش را بکن در یکی از خانه‌های قدیمی، یک موزه‌ی اسباب‌بازی شکل گرفته و پُر از عروسک‌های خیلی قدیمی باشد.

رام کردن حافظه‌ی سرکش!

آلما شفتی: حافظه‌ی من عالی کار می‌کند، اما فقط کافی ا‌ست کمی هول شوم، آن‌وقت حتی اسم خودم هم یادم می‌رود!

این جا قلب تهران است!

فریبا خانی: سلانه‌سلانه در یک روز گرم تابستان راه می‌افتی و از این‌سوی شهر به آن‌سو می‌روی. از ایستگاه ۱۵ خرداد مترو که بیرون بیایی، گویی به سرزمینی دیگرسفر کرده‌ای.

کامیون پیر و خسته

شعر طنز>ابوذر افشنگ: تو شدی یک کامیونِ/ قرمز و سنگینِ باری

ابزارک‌هاى ضد گرما

پگاه شفتی: وقتی پای ابزارک‌ها به دنیای ما باز شد، دیگر نمی‌توان انتظار داشت در گرما و سرما، ما را به حال خود رها کنند.

پـروانگی

سرم را دو دستی می‌چسبد. انگار بخواهد بگذارد زیر گیوتین، می‌گذارد جلو دستگاه. چانه‌ام را روی پایه‌ی فلزی تنظیم می‌کند و می‌گوید: «توی این سوراخ نگاه کن.»

مذاکره با ایرباس، بوئینگ و زیمنس برای نوسازی ناوگان هوایی و ریلی

بر اساس جزئیاتی که از مذاکرات وزیر راه و شهرسازی و وزیر امور خارجه فرانسه در جریان سفر لوران فابیوس به تهران، منتشر شده، توافقاتی در راه نوسازی ناوگان حمل‌ونقل کشور با طرف فرانسوی صورت گرفته است.

۳شهر مازندران میزبان جشنواره یاس

سومین جشنواره فیلم‌های ویدئویی یاس در شرایطی با یک‌ماه تأخیر از اوایل مهرماه به میزبانی شهرهای رامسر، تنکابن و چالوس برگزار می‌شود که امسال بخش‌های مسابقه چشم‌انداز آسیا و فیلم‌های‌ اول به‌ترتیب به بخش‌های بین‌الملل و ایران افزوده شده است.

بچه مردم جلال آل احمد به تئاتر می‌آید

همشهری آنلاین: نمایش «آدمک ها» نوشته و کارگردانی رامونا خانقایی که براساس داستان کوتاهی از جلال آل احمد تولید شده از ۱۵ مردادماه اجرای خود را در تماشاخانه استاد مشایخی آغاز می‌کند.

زمان اکران فیلم جنایی جولیا رابرتز عقب افتاد

همشهری آنلاین: «راز چشم هایشان» فیلم جدید جولیا رابرتز به جای اکتبر در ماه نوامبر اکران خواهد شد.

بازدید امیر سرتیپ اسماعیلی از منطقه پدافند هوایی جنوب غرب

همشهری آنلاین: امیر سرتیپ اسماعیلی فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء به همراه چند تن از معاونین به منظور ارزیابی سامانه های پدافندی موجود در منطقه پدافند هوایی جنوب غرب کشور از این منطقه پدافندی بازدید کرد.

بنیاد برای ساخت آزادراه تهران-شمال شرکت‌هایش را می‌فروشد/ مبلغ قراداد چینی‌ها نصف شد

همشهری آنلاین: مدیرعامل شرکت آزادراه تهران- شمال در خصوص راهکار بنیاد مستضعفان برای تامین منابع ساخت آزاد راه تهران- شمال گفت: بنیاد شرکت‌هایی که در فرایند خصوصی سازی از دولت گرفته است را برای ادامه ساخت پروژه هزینه می‌کند.

نیمی از والدین از اعتیاد فرزندشان اطلاعی ندارند

همشهری آنلاین: دبیر اتاق‌های فکر ستاد مبارزه با مواد مخدر ریاست جمهوری گفت: ۵۵ درصد والدین بعد از پنج سال از اعتیاد فرزندانشان مطلع می‌شوند.

اعتراضات دانش آموزی علیه طرح امنیتی نخست وزیر ژاپن

همشهری آنلاین: گروهی از دانش آموزان ژاپنی در اعتراض به طرح امنیتی «شینزو آبه» نخست وزیر این کشور در توسعه اختیارات نیروهای نظامی، در توکیو - پایتخت راهپیمایی کردند.

تظاهرات مردم عراق برای سومین روز متوالی

همشهری آنلاین: همزمان با ادامه تظاهرات در شهرهای عراق برای سومین روز متوالی و ارتقای سقف خواسته‌های تظاهرکنندگان برای حل بحران قطعی برق، برخی منابع از تغییرات قریب الوقوع در دولت و برکناری وزرای عضو ائتلاف گروه‌های ملی خبر دادند.