سه شنبه 5 خرداد 1394 | به روز شده: 25 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
دوشنبه 31 خرداد 1389 - 13:46:49 | کد مطلب: 110141 چاپ

طلاق عاطفی

اجتماع > آسیب‌ها - سیدمحسن حسینی‌طاها:
سکوت و بی‌تفاوتی فضای خانه را پر می‌کند و «هم اتاقی» جای «همسری» را می‌گیرد.

حرفی برای گفتن و شوری برای ادامه زندگی نیست اما شاید باورهای غلط فرهنگی، فشارهای اقتصادی و ترس از تنها ماندن، انسان را در جریان زندگی وادار به ادامه می‌کند؛ این همان طلاق عاطفی است. دکتر داور شیخاوندی، استاد دانشگاه تهران و جامعه‌شناس با ما از این پدیده ناخوشایند سخن می‌گوید.

  • جناب دکتر چگونه می‌توان در یک رابطه زناشویی به طلاق عاطفی پی برد؟

پیش از پاسخ به پرسش، نخست باید در چیستی خود عنوان طلاق عاطفی سخن گفت. طلاق عاطفی عبارت از یک وضعیت یا طرز تلقی است بین زن و شوهر رسمی که روابط ایشان دچار اختلال شده، سرمایه عاطفی- بین شخصی آنان به حالت انفعالی درآمده و سپس به فقر عاطفی میل می‌کند و پیوند همسری و همسرایی‌شان به گسست، جدا سری و بالاخره به طلاق عاطفی می‌انجامد. با این تعریف به نشانه‌شناسی طلاق عاطفی می‌توان پی برد؛ بدین معنی که هم اتاقی جای خود را به تک اتاقی می‌دهد. سخن‌های بین زن و شوهر کوتاه می‌شود و چه بسا به مکاتبه و مبادله یادداشت‌های کوتاه منجر می‌شود. در میان غریبه‌ها می‌کوشند به موضع مهربانانه‌ای تظاهر کنند ولی در خلوت، هر یک در عالم بی‌کسی به سر می‌برند. احساس عاطفی هم گرایی جای خود را به دگر‌گرایی- اگر نگوییم به گریز و سکوت و ارتباطی غمزده- می‌دهد.

  • آیا طلاق عاطفی یک مشکل پیش رونده است که در چند مرحله ظهور پیدا می‌کند؟ نشانه‌های هر مرحله کدام است؟

طلاق عاطفی معمولا تدریجی است و در پی ناکامی‌های مکرر و عدم‌ارضای خواسته‌های روانی، مالی، فرهنگی و... خودنمایی می‌کند. ولی در موارد نادری نیز، انگ یا برچسب ناروای ناموسی به‌ویژه نسبت دادن روابط جنسی خارج از زناشویی به یکدیگر می‌تواند سریعا ریشه‌های علایق مهربانانه را در دل‌ها به احساس‌های قهرآمیز و خصمانه تبدیل کند. در چنین حالی اغلب، طرفین کنترل خود را از ‌دست می‌دهند و ممکن است به پرخاش و خشونت بپردازند ولی اگر زن و شوهر همراه پدر و مادر و دیگران زندگی کنند و توان خویشتنداری داشته باشند، خشم خود را درون می‌ریزند، فشارهای زیادی را تحمل می‌کنند و می‌کوشند از نظر فضایی و مکانی از هم دوری جویند و از نظر عاطفی نیز بی‌تفاوت باشند.

  • عوامل طلاق عاطفی به چند دسته تقسیم می‌شوند؟

عوامل مؤثر بر طلاق عاطفی را می‌توان همانند طیفی تلقی کرد که برحسب افراد، فرهنگ، خویشاوندی و حال و منش ممکن است با کمرنگی و پررنگی خودنمایی کند؛ عدم‌تفاهم و ارتباطات خانوادگی برحسب اقشار و گرایش به طیف سنتی و مدرن ممکن است متفاوت باشد. برای برخی که تجربه آشنایی پیشین با راز و رمز روابط نخستین را ندارند و در پی خواستگاری سریع در سنین جوانی، بدون شناخت کافی از یکدیگر، پیوند زناشویی‌ می‌بندند ممکن است عروسی سفیدشان در نخستین روزهای زندگی به سیاهی تمام عیار بینجامد و عروس به‌جای مهر عاشقانه در پی ندانم‌کاری داماد، با توجه به پیش‌زمینه‌های تربیتی مرد‌گریزی حاکم بر فرهنگ ما و استرس‌های ناشی از تشریفات پیش و پس از آیین ازدواج، عروسی را دچار کابوسی کند که در روزها، ماه‌ها و سال‌های بعد خود را نشان دهد و در پی این وضع زمینه طلاق عاطفی فراهم می‌شود. برای عده‌ای دیگر وضعیت مالی، خیلی مهم و اغلب تعیین‌کننده است. در ازدواج سنتی بین خانواده، در شبکه خویشاوندی عروس و داماد از بدو کودکی با هم بزرگ می‌شوند و هر یک حد توقعات خود را می‌شناسند.

در ازدواج درون شهری با غریبه‌ها در آغاز هر دو طرف اغلب تصویری غیرواقعی از خود بروز می‌دهند و پس از ازدواج هر دو طرف در‌می‌یابند که واقعیت جنسی، جسمی، روانی، عاطفی، مالی و فرهنگی همسرشان بر خلاف تصورات پیش از ازدواج است. چنین وضعی پیش از طلاق رسمی یک دوره فرسایش سرمایه عاطفی را سبب می‌شود که در نهایت به فقر عاطفی منجر شده و به شکل طلاق عاطفی خودنمایی می‌کند.

  • در جامعه ما کدام دسته بیشتر نمود پیدا می‌کند؟

در جامعه شهری ما فقر مالی پیوند تنگاتنگی با طلاق عاطفی و طلاق رسمی دارد. مردانی که استطاعت پرداخت مهریه را ندارند و زنانی که صاحب فرزند بوده و فاقد پشتوانه حمایتی هستند و امکان تامین معاش خود را ندارند ناچار می‌شوند با وضعیت موجود سازگاری کنند و به رغم بی‌مهری و بی‌توجهی شوهر، به سقف مشترک زناشویی در کنار فرزندان تن دهند. برای اینان بودن در کنار شوهر اسمی بهتر از عوارض بی‌شوهری در جامعه است.

  •  به‌طور تقریبی چند درصد از زوج‌های ایرانی گرفتار معضل طلاق عاطفی هستند؟

ارزیابی فقر عاطفی و نتیجه آن طلاق عاطفی به‌علت خویشتنداری زنان و مردان، جزو اسرار مگو محسوب می‌شود. پژوهش اندک مقدماتی‌ای که در سال‌های اخیر انجام گرفته داده‌های مقتضی را در اختیار پژوهشگران قرار نمی‌دهد. ناظران علاقه‌مند به این موضوع به گفتن تعداد بسیار زیاد بسنده می‌کنند. می‌توان حدس زد که تعداد طلاق عاطفی اگر از تعداد طلاق رسمی بیشتر نباشد کمتر نیست.

اما در بسیاری از مواقع طلاق عاطفی طی گذشت زمان می‌تواند به آشتی عاطفی یا نو‌سازی‌ سرمایه عاطفی نیز منجر شود، به شرطی که وضع مالی و رفاهی خانواده بهبود یابد. اگر متوسط طلاق‌های رسمی کشور را در مقایسه با تعداد ازدواج، 13 طلاق برحسب 100 ازدواج بپذیریم در بهترین شرایط متوسط طلاق عاطفی سالانه به نسبت ازدواج سالانه حداقل بین 15تا20 مورد برحسب کلانشهرها و شهرها نوسان خواهد داشت.

  • عدم‌ابراز عشق و علاقه بین زوجین به‌خصوص در حضور فرزندان یکی از دلایل بروز طلاق عاطفی است. به راستی چرا در فرهنگ ما ابراز علاقه در طول زندگی مشترک آنقدر که باید و شاید ترویج نشده است؟

 عدم‌ابراز آشکار مهر بین زوجین در حضور دیگران به‌ویژه فرزندان سابقه فرهنگی دیرینه‌ای در خاورمیانه دارد. خویشتنداری در مهرورزی یکی از جلوه‌های جوامع مبتنی بر سلطه مردانه است. این پدیده تنها در جامعه ما نیست از ژاپن تا آمریکای لاتین در روابط خانوادگی همین وضع صادق است. به‌رغم اشعار لطیف عاشقانه در ادبیات، ما مردان به‌ویژه مردان سنتی دهه‌های گذشته «دوستت دارم» را کمتر به زبان می‌آوریم.

  • آقای دکتر، طلاق عاطفی و سردی روابط والدین چه تأثیراتی بر فرزندان می‌گذارد؟

در مورد فرزندان قبلا اشاره کرده‌ام که بروز عاطفه تابعی از شرایط فرهنگی و آموختن آن در جریان تربیت است. بروز عاطفه الزاما همیشه کلامی نیست و فقر عاطفی منجر به طلاق عاطفی شده و فرزندان نیز خشونت ناشی از آن را دوام می‌بخشند مگر اینکه شرایط زیستی آنان دگرگونی بنیادی یابد. در شرایط کنونی بی‌عاطفگی به‌گونه‌های متعدد به‌ویژه از راه‌ رسانه‌ها، به‌صورت انواع پرخاشگری به کنج خلوت مردم صادر می‌شود و فقر عاطفی را تشدید و زمینه‌های خشونتی را تقویت می‌کند.

  • توصیه‌های شما برای پیشگیری از طلاق عاطفی چیست؟

برای پیشگیری از طلاق عاطفی که نتیجه فقر عاطفی ناشی از فرسایش سرمایه عاطفی است باید تمهیدات عدیده‌ای در ابعاد متکثری فراهم آید. نخست اینکه باید در نهاد‌های مدنی اعتماد و عاطفه مثبت را از طریق رسانه‌ها بر انگیخت و امنیت جانی، مالی، فرهنگی و تربیتی را ارتقا داد و فقر مالی و فرهنگی و فضای زیستی برون و درون خانه را بهبود بخشید. رسانه‌ها به‌جای نمایش دادن تنش‌های خانوادگی، الگوهای سازش، گذشت و خویشتنداری به‌جای رقابت، رفاقت، عدالت و مفاهمه را به اندرون خلوتگاه غمزده مردم صادر کنند و آنجا را به خرم‌سرای فرح‌انگیز و شادی‌بخش تبدیل کنند. ایجاد مراکز مشاوره مجانی خانواده در محلات می‌تواند تنش‌های درون سرایی را پیشاپیش تخفیف دهد و از رسیدن به حد طلاق عاطفی پیشگیری کند.

تنش‌های درون خانواده همیشه ریشه در فقر مالی و کاری ندارد بلکه ناشی از گسست فرهنگی بین نسل قدیم مانند مادر شوهرها و خواهرها و نسل جدید عروسان است. فراهم آوردن مفاهمه بین نسلی به‌عهده نهادهای دولتی و مدنی است که اگر چنین امکاناتی فراهم‌ آید امکان مهار بیش از 30درصد طلاق‌های عاطفی فراهم می‌شود‌.

انتخاب سردبیر

سلفی‌های خطرناک

همشهری انلاین: زن روس در تلاش برای گرفتن یک سلفی متفاوت به سر خود شلیک کرد!

تیم ملی اسکواش مردان ایران مدال برنز مسابقات تیمی غرب آسیا را کسب کرد

همشهری آنلاین: تیم ملی بزرگسالان ایران با ۶ ملی‌پوش در رقابت‌های انفرادی و تیمی غرب آسیا در اردن شرکت کرد و با شکست میزبان به مقام سوم دست یافت.

ایران میزبان والیبال نشسته قهرمانی باشگاه‌های جهان برگزار شد

همشهری آنلاین: رقابت‌های والیبال نشسته قهرمانی باشگاه‌های جهان به میزبانی جمهوری اسلامی ایران و در شهر مشهد برگزار خواهد شد.

داود وحدتیان قهرمان شطرنج جام ساحل شد

همشهری آنلاین: مسابقات آزاد شطرنج سراسری جام ساحل با قهرمانی وحدتیان به پایان رسید.

هدیه کاظمی در فینال B به عنوان نخست دست یافت

همشهری آنلاین: در روز پایانی رقابت‌های کاپ ۲ جهانی در دویسبورگ آلمان هدیه کاظمی در فینال B کایاک یک نفره ۱۰۰۰ متر بانوان اول شد.

رم برنده شهرآورد پایتخت

همشهری آنلاین: لاتزیو در هفته ماقبل پایانی در رده سوم جدول باقی ماند.

آشنایی با خواص گیاه ترنجبین

همشهری آنلاین: ترنجبین خاصیت ضدعفونی کنندگی خوبی دارد و میکروب‌ها را از بین می‌برد، به همین دلیل برای درمان بیماری‌های عفونی مفید است.

دانشگاه آزاد دومین بازی فینال را هم برد

همشهری آنلاین: دانشگاه آزاد بازی دوم فینال را هم با برتری پشت سر گذاشت و در مجموع ۳ بر ۱ از مهرام پیش افتاد.

سقوط لیورپول در خداحافظی جرارد

همشهری آنلاین: در هفته پایانی فصل لیگ برتر انگلیس، لیورپول و اسطوره آن تیتر روزنامه‌ها را به خود اختصاص دادند.

ایثارگران بدانند؛ اجرای قانون جامع از توهم تا واقعیت(۲)

ماده ۶ قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران به معافیت آنان از هزینه‌های عوارض صدور پروانه‌های ساختمانی، عوارض شهرداری و نوسازی برای یک بار و برای یک واحد مسکونی با زیربنای مفید تا ۱۲۰مترمربع اشاره دارد.

تیم ملی جوجیتسوی ایران مقتدرانه قهرمان غرب آسیا شد

همشهری آنلاین: مسابقات جوجیتسوی غرب آسیا که با شرکت ۷ تیم در بیروت، پایتخت لبنان برگزار شد با قهرمانی تیم کشورمان به پایان رسید.

سریال سهام سرخابی ادامه دارد

درپی قطع ناگهانی یارانه و بنزین سهمیه‌ای، سریال سهام سرخابی‌ها هم ناگهان ناتمام ماند

بحران نظام حمایت‌های اجتماعی در ایران

دکتر بهروز هادی‌زنوز: اکنون نظام حمایت‌های اجتماعی کشورمان دچار بحران است. علت این امر آن است که طبق گزارش‌های رسمی حدود ۳۰ درصد جامعه شهری و ۴۰ درصد جامعه روستایی زیر خط فقر قرار دارند.

بنزین تک‌نرخی آتش‌بیار تورم نشود

رضا کربلایی: هیأت دولت قیمت بنزین را در سراسر کشور آزاد اعلام کرد و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی هم از لغو نظام سهمیه‌بندی بنزین خودروهای سواری شخصی و عمومی از ساعت ۲۴امشب خبر داد.

لبنان در گذرگاه تاریخی

محمد کرباسی: «اگر مقاومت نبود، اسرائیل، در تمام لبنان، حضور پیدا می‌کرد.» سید حسن نصرالله، دبیر کل حزب‌الله لبنان در سخنرانی یکشنبه شب خود به مناسبت سالگرد آزادسازی جنوب لبنان با بیان این جمله بار دیگر خطری که ۱۵سال قبل از بیخ گوش لبنانی‌ها گذشت را به آنها گوشزد کرد تا هشدار دهد که بحران مشابهی اکنون این کشور را از سوی گروه‌های افراطی منطقه تهدید می‌کند.

پاسخ دولت عراق به وزیر دفاع آمریکا

پس‌لرزه‌های سقوط رمادی مرکز استان انبار در غرب عراق، در واشنگتن به اندازه بغداد دردسرآفرین شده‌است.

تنها‌ترین گنجشک جهان

ملبورن> یک برنامه‌ تلویزیونی در استرالیا داستان گنجشکی را نقل کرد که به‌دلیل سفید‌بودن بدنش، هیچ گنجشکی در کنار او زندگی نمی‌کند و گروه پرنده‌ها نیز او را از خود می‌رانند.

تفاوت اصلاح موی ۱۰۰۰پوندی

لندن>‌ پژوهشی در انگلستان با کنار هم گذاشتن چند تصویر از خانم‌هایی که فقط یکی از آنها برای اصلاح موهایش ۱۰۰۰پوند هزینه کرده بود ثابت کردند که تشخیص این فرد با نگاه کردن به آرایش موهایش به هیچ‌وجه امکان ندارد.