شنبه 1 مهر 1396 | به روز شده: 30 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 1 بهمن 1391 - 16:00:18 | کد مطلب: 198368 چاپ

آشنایی با چند مدل پرتابگر - ایران

دفاع > امنیت - همشهری آنلاین:
پس از شروع دوره خودکفایی و ساخت ادوات نظامی در ایران، با افزایش تولید راکت و موشک‌ها پرتابگرهای ساخت داخل نیز به مرحله تولید رسیدند.

برای راکت‌های توپخانه‌ای 107، 122، 240 و 333 میلیمتری پرتابگرهای چند فروندی توسط صنایع دفاعی ساخته و در نیروهای مسلح استفاده می‌شود که نمونه‌های 107 و 122 میلیمتری روی خودروهای تاکتیکی، وانت، کامیون، موتورهای چهارچرخه، قایق‌های تندرو، کشتی و هواناو تا به امروز مورد استفاده قرار گرفته است که گستردگی کمّی آنها توان آتشباری بالایی برای نیروهای زمینی و دریایی کشورمان ایجاد کرده است.

راکت های 240 و 333 میلیمتری عموماً از یک پرتابگر کامیونی 6 چرخه که در تصویر زیر قابل مشاهده است استفاده می کنند. این خودرو 15 تنی، قابلیت حرکت با سرعت 60 کیلومتر بر ساعت را داشته و زاویه دوران لوله های راکت در نمونه 240 میلیمتری که 12 تایی است 0 تا 57 درجه در راستای عمودی، 90 درجه به چپ و 100 درجه به راست و برای لوله های 333 میلیمتری که 4 تایی هستند با زاویه مشابه عمودی ولی 45 درجه به چپ و راست است.

نمونه هایی از این پرتابگرها مجهز به آنتن های مخابراتی هم دیده شده اند که قاعدتاً برای هماهنگی بین چندین پرتابگر و ایجاد یک آتشبار برای پوشش بهتر منطقه هدف به کار می روند.

راکت‌های بزرگتر و سنگین‌تر ایرانی مانند نازعات 6 و 10، زلزال1 و 2 و 3 عموماً از یک نوع سامانه پرتابگر متحرک تک فروندی استفاده می کنند که تفاوت های جزئی با یکدیگر داشته و البته برای پرتاب راکت های کاوشگر فضایی نیز از آنها استفاده شده است. این خودرو یک کامیون 6 چرخه است که بیشینه سرعت آن 60 کیلومتر بر ساعت اعلام شده و در مدت 6 دقیقه آماده پرتاب محموله خود می شود.

ریل پرتاب این سامانه قابلیت تخصیص زاویه 50 تا 75 درجه عمودی و 70 درجه به چپ و راست را برای شلیک داشته و با 4 جک حلزونی تراز می شود. حرکت آن در راستای عمودی با جک هیدرولیکی و در راستای عرضی به صورت دستی است.

آنطور که اعلام شده خطای زاویه ای آن در هر یک از دو راستای مذکور، عددی کمتر از یک هزارم درجه است که مقدار بسیار اندکی محسوب می شود. برای محاسبه پارامترهای مورد نیاز در تنظیمات این پرتابگرها، یک خودرو به عنوان دفتر فرماندهی نیز به آنها کمک می دهد.

پرتابگر موشک زلزلال

پرتابگر تک فروندی حامل موشک زلزال

در چند سال اخیر، پرتابگر ثابت و نیمه متحرک سه فروندی هم برای راکت های زلزال دیده شده است که هر چند تحرک کامل نداشته و توسط یک کامیون یدک کشیده می شود اما نقش مؤثری در افزایش حجم آتش از یک منطقه پرتاب که با تلاش های خاصی از شناسایی آن توسط دشمن جلوگیری می شود و برای افزایش احتمال برخورد به یک مساحت مشخص دارد.

پرتابگر سه تایی حامل موشک خلیج فارس
پرتابگر سه تایی حامل موشک خلیج فارس

توسعه این سامانه منجر به ساخت دو پرتابگری شد که در موشک بسیار دقیق شبه بالستیک فاتح-110 استفاده می شود. در ابتدای امر هر چند آزمایش های این موشک از روی پرتابگر ثابت یا نیمه متحرک که مشابه پرتابگر موشک های سطح به هوای صیاد-1 بود انجام شد اما نمونه های عملیاتی آن از دو پرتابگر مذکور استفاده می نمایند.

این دو شامل یک نمونه صرفاً شلیک کننده و یک نمونه دارای اتاقک مجهز به تجهیزات محاسبه پارامترهای پروازی و هدفگیری است. به نظر می رسد در هر آتشبار موشک های فاتح-110 یک پرتابگر از نوع اتاقک دار و چند پرتابگر ساده به کار گرفته می شود.

ارزش بالای موشک فاتح-110 که تا کنون چهار نسل از آن با بردهای 200 تا 300 کیلومتر معرفی شده اند باعث شد تا هم یک نمونه دریایی از آن با نام خلیج فارس با مأموریت ضد کشتی توسعه یابد و هم برای خود فاتح، پرتابگری جدید با مشخصات ویژه طراحی و ساخته شود.

پرتابگر موشک فاتح-110 با اتاقک سامانه های فرماندهی
پرتابگر موشک فاتح-110 با اتاقک سامانه های فرماندهی

موشک ارزشمند خلیج فارس از دو نوع پرتابگر استفاده می کند. اول نمونه تک فروندی مشابه راکت های نازعات و زلزال و موشک فاتح-110 و دیگری هم نمونه سه فروندی مشابه پرتابگر جدید راکت های زلزال. به نظر می رسد با توجه به مشابهت ابعاد بدنه موشک خلیج فارس و فاتح، موشک فاتح-110 نیز از روی پرتابگر سه فروندی نیمه متحرک قابل شلیک باشند.

اما پرتابگر جدید فاتح-110 با نام «ذوالفقار» را باید به واقع گام نوینی در این زمینه دانست. این پرتابگر یک خودروی 6 چرخه است که قابلیت حمل و به کارگیری دو موشک فاتح را داشته و در واقع دربردارنده درصدی از تحرک بالای پرتابگرهای تکی و درصدی از حجم آتش پرتابگرهای سه تایی نیمه متحرک است.

در این سامانه از یک پلت فرم جدید به جای کامیون های قبلی استفاده شده است که روی قسمت فوقانی آن دو ریل پرتاب برای دو موشک نصب شده است. هر چند این دو ریل به هم نزدیک هستند اما در صورتی که امکان تخصیص زوایای متفاوتی داشته باشند می توان از هر پرتابگر به دو هدف مختلف که البته اختلاف زاویه عرضی زیادی ندارند شلیک کرد.

پرتابگر دو فروندی موشک فاتح-110

پرتابگر دو فروندی موشک فاتح-110

علاوه بر مزایای فوق، این پرتابگرهای متحرک باعث کاهش تعداد خودروهای حامل موشک به نصف شده، کار اختفای پیش و پس از شلیک را سریعتر کرده و ضمن افزایش تعداد موشک در دسترس برای شلیک از یک موقعیت خاص که انواع روش های حفاظتی نیز برای مخفی نگهداشتن آن انجام شده بدون نیاز به بارگذاری مجدد امکان دو شلیک از یک موقعیت را به دست می دهند.

پس از شلیک نیز این پرتابگرهای جدید با قابلیت های حرکتی بسیار بهتر از نمونه های قبلی به سرعت از منطقه خارج می شوند. دسته دیگری از پرتابگرهای بومی ایرانی مربوط به موشک های بالستیک میانبرد و دوربرد هستند.

پرتابگر موشک های شهاب1و2 که نمونه های داخلی اسکاد روسی محسوب می شوند مشابه پرتابگرهای همین موشک ها است اما از نمونه شهاب-3 به بعد، پرتابگرهایی با طراحی ایرانی و متناسب با ابعاد بزرگ موشک های جدید توسعه یافته اند. یک نمونه برای موشک های سوخت مایع مانند شهاب-3، قدر، عاشور و احتمالاً قیام و یک نمونه هم برای موشک سوخت جامد سجیل.

این دو دسته ضمن برخورداری از سامانه های محاسباتی مربوط به پرتاب موشک و ادوات مخابراتی با توجه به نیاز، تفاوت هایی باهم دارند.

پرتابگر موشک های شهاب 1 و 2

پرتابگر موشک های شهاب 1 و 2

این پرتابگرها وظیفه دارند موشک های 6 تا 23 تنی را از حالت افقی به صورت عمودی تغییر وضعیت دهند و آن را شلیک کنند. جدا از ظرافت های حمل موشک هایی با چندین تن سوخت و چند صد کیلوگرم محموله انفجاری، حرکت دادن دقیق موشک ها به وضعیت عمودی به طوری که پدیده تلاطم سوخت یا ارتعاشات پس از توقف موشک رخ ندهد از کارهای حساس این پرتابگرهای غول پیکر است.

پرتابگر موشک سوخت مایع قدر و سوخت جامد سجیل
پرتابگر موشک سوخت مایع قدر و سوخت جامد سجیل

پرتابگر موشک های بالستیک سوخت مایع ایرانی هم مثل پرتابگر راکت های زلزال، در برنامه های فضایی ایران نقش داشته به طوری که تمام پرتاب های ماهواره برهای ایران یعنی سفیر با جرم 22 تن تاکنون با استفاده از نمونه ای از سامانه پرتاب موشک های سوخت مایع دوربرد به انجام رسیده است.

پرتابگر موشک ماهواره بر سفیر

پرتابگر موشک ماهواره بر سفیر

به گزارش مشرق، موشک های کروز دریایی نیز از جمله محصولات دفاعی تولید شونده در ایران هستند که پرتابگرهای ویژه خود دارند. موشک هایی مانند رعد و صاعقه از پرتابگرهای تکی و موشک هایی مانند کوثر، نصر، نور و قادر از پرتابگرهای دو یا سه فروندی جعبه ای شلیک می شوند. موشک های نور و قادر با سامانه ولایت به کارگیری می شوند که پیش از این در گزارشی مستقل به سامانه ولایت پرداخته بودیم.

این پرتابگرها در هر دو راستای افقی و عمودی با سامانه های خودکار تغییر وضعیت داده و از دقت مناسبی در سمت گیری برخوردارند هر چند که در نهایت این خود موشک ها هستند که کار تصحیح مسیر را انجام می دهند.

پرتابگر سه فروندی موشک ضد کشتی نور

پرتابگر سه فروندی موشک ضد کشتی نور

سامانه های موشکی سطح به هوا هم که در سازمان صنایع هوافضای کشور تولید می شوند از پرتابگرهای بومی استفاده می کنند که دارای دو درجه آزادی زاویه ای در سمت و ارتفاع است.

از جمله سامانه مرصاد با موشک های شاهین و شلمچه از پرتابگرهای کششی سه فروندی و سامانه موشکی صیاد-1 از پرتابگر ثابت تکی برخوردار و دارای فناوری بالایی از نظر دقت ساخت و قابلیت های جهتگیری سریع به سمت هدف هستند. به علاوه تراز کردن این سامانه ها با افق بطوری که بهترین و پایدارترین حالت برای شلیک این موشک ها فراهم شود توسط این پرتابگرها به انجام می رسد.

پرتابگر سه فروندی موشک سطح به هوای شاهین

پرتابگر سه فروندی موشک سطح به هوای شاهین

یک پرتابگر چهار فروندی سیلویی که موشک های خود را در هنگام شلیک به صورت عمودی قرار می دهد در سال های گذشته به نمایش در آمد که تا زمان اعلام داده های بیشتری از سامانه پدافند هوایی موشکی ایرانی با نام باور-373 (مشابه اس-300 روسی) از پرداختن به آن و نمونه احتمالی جدید صرف نظر کرده و تنها به ذکر این نکته بسنده می کنیم که طراحی چنین پرتابگری با توجه به فشار و دمای گازهای خروجی موشک، کار علمی و فنی بسیار مهمی است هر چند که از توان متخصصان ایرانی فراتر نیست.

پرتابگر موشکی جدیدی که در جمهوری اسلامی ایران رونمایی شده، خودروهای پرتابگر موشک در سامانه جدید سطح به هوای «رعد» نیروی هوافضای سپاه است.

این خودرو 6 چرخه که شباهت ویژه ای به نمونه چرخدار به کار رفته در سامانه سطح به هوای بوک-ام-1-2 روسی دارد حامل یک مجموعه سه تایی از موشک رعد است که دو درجه آزادی سمتی و ارتفاعی داشته و در برخی نمونه ها مجهز به رادار هم بوده و به نظر می رسد زیر قسمت موشک ها محلی برای استقرار خدمه داشته باشد.

در این صورت این پرتابگر باید حامل تجهیزات مخابراتی و سامانه های نمایش وضعیت اهداف و تخصیص آنها به هر یک از پرتابگرهای درگیر در هر آتشبار و سامانه های پردازش راداری برای نمونه مربوطه هم باشد.

پرتابگر موشک سطح به هوای رعد

پرتابگر موشک سطح به هوای رعد

سامانه رعد به کمک این پرتابگر از مزیت بسیار مهم تحرک کامل برخوردار شده که در قیاس با سامانه های مرصاد و صیاد-1 آن را بسیار ارزشمندتر می کند زیرا وجود پدافند متحرک در آرایش دفاعی، قابلیت های ویژه ای در بقاپذیری رزمی ضمن پوشش سریعتر و بهتر مناطق جغرافیایی مختلف ایجاد می کند.

شباهت ویژه این پرتابگر به نمونه مورد استفاده در نسل جدید سامانه تور-ام-1 یعنی تور-ام-2 و به خاطر آوردن داستان ورود اسکاد به ایران این تصور را ایجاد می کند که در صورت تولید نمونه بومی از سامانه تور احتمالاً همین پرتابگر حامل موشک های آن خواهد بود زیرا بعید نیست با توجه به درایت و دوراندیشی شهید حسن تهرانی مقدم، تعدادی از تور-ام-1ها را نیز مانند اسکاد در بدو ورود به ایران برای مهندسی معکوس جدا کرده باشد!

پرتابگرهای بومی برای موشک های بومی همچون خلیج فارس، موشک های بالستیک ایرانی و موشک های پدافندی در واقع آخرین حلقه از زنجیره تکمیل یک سامانه موشکی است که متحرک بودن یا نبودن و میزان دقت و مقاومت و دوام آن می تواند نقش افزاینده یا کاهنده در قابلیت های موشک و رادار سامانه داشته باشد.

سیر پرتابگرهای ایرانی نشان می دهد علاوه بر توسعه موشک های جدید و متناسب با نیاز، سامانه های حمل و پرتاب جدید نیز توسعه یافته اند که تحلیل های روی کاغذ و نتایج رزمایش ها مؤید اثر افزاینده آنها بر کل سامانه و قدرت موشکی ایران است.

منبع: مشرق

در همین زمینه: