كتابفروشي هاي آنلاين، علاوه بر آن كه به خريد آسان كتاب با كمترين اتلاف وقت كمك كرده اند امكان جست وجوي دقيق و سريع كتاب ها را فراهم مي كنند
سارا هاشمي نيك
سر و كلة كتابفروشي هاي اينترنتي در ايران، از سه چهار سال پيش پيدا شد و با وجود كسادي بازار نشر و فروش كتاب، با استقبال نسبتا خوبي مواجه شد. رونق اين بازار موجب شد كه در كوتاه زماني، به تعداد كتابفروشي هاي آنلاين اضافه شود و حتي بعضي سازمان هاي دولتي هم به فكر راه اندازي سايت هاي فروش كتاب بيفتند.
سابقة كتابفروشي مجازي در دنيا، به يك دهه پيش برمي گردد؛ زماني كه سايت آمازون
(amazon.com) اولين كتابفروشي  اينترنتي، راه اندازي شد. آمازون هنوز هم مشهورترين و بزرگ ترين كتابفروشي مجازي دنياست و علاوه بر فروش كتاب، كالاهاي فرهنگي ديگري مثل فيلم هاي سينمايي و صفحات موسيقي را عرضه مي كند.
كتابفروشي هاي اينترنتي در تمام دنيا، عظيم ترين مجموعه هاي كتاب را در اختيار دارند، طوري  كه كمتر كتابفروشي سنتي از اين نظر با آن ها برابري مي كند. كتابفروشي هاي آنلاين، علاوه بر آن كه به خريد آسان كتاب با كمترين اتلاف وقت كمك كرده اند، امكان جست وجوي دقيق و سريع كتاب ها را، براساس موضوع، عنوان، نويسنده و ناشر براي كاربران خود فراهم مي كنند. اين كتابفروشي ها اين حسن را دارند كه مشتريان خود را به طور مرتب در جريان تازه هاي نشر قرار مي دهند.

فروش روزانه حداقل 95هزار تومان
بخــوان دات كــام (bekhan.com) يــكـي از پيش كسوتان عرضة كتابفروشي اينترنتي در ايران است كه از سال 1380 شروع به فعاليت كرده و از اين نظر، نمونة خوبي به حساب مي آيد. مهندس اميرپويا سيف زاده، مدير سايت بخوان دات كام دربارة وضعيت فروش سايت مي گويد: ما روزانه بين 20 تا 30 جلد كتاب را به صورت دستي به مجموعه كتاب هايمان اضافه مي كنيم و علي رغم داشتن 15هزار جلد كتاب به صورت فعال، تقريبا تمام كتاب هاي موجود در بازار را به صورت غيرفعال به مشتريانمان عرضه مي كنيم.
ملاك انتخاب كتاب هايي كه به مجموعه اضافه مي شوند، شناسايي بازار و پرفروش هاي روز است. علاوه بر آن، پيشنهادهاي مشتريان هم مدنظر قرار مي گيرد. به گفتة سيف زاده بسياري از ناشران خودشان با سايت تماس مي گيرند و ابراز تمايل مي كنند كه كتاب هايشان را وارد سايت كنند.
سيف زاده دربارة ميزان فروش سايت مي گويد: آمار فروش ما بر حسب مناسبت هاي سال بسيار متفاوت است. بيشترين فروش روزانة ما دو ميليون تومان بوده و كمترين فروش هم 95 هزار تومان در روز.

خريد با چند كليك
در صفحة اصلي سايت، باكسي براي جست وجوي كتاب مورد نظر در نظر گرفته شده كه شما مي توانيد با وارد كردن عنوان كتاب يا نويسنده يا موضوع مورد علاقه تان، به فهرستي از كتاب ها دسترسي پيدا كنيد. در معرفي هر كتاب، عكس روي جلد آن به نمايش در مي آيد و علاوه بر مشخصات، فهرست كتاب هم در معرض ديد كاربر قرار مي گيرد. وقتي كاربر كتابي را انتخاب مي كند، در واقع آن را به سبد خريد خود اضافه مي كند. پس از كامل شدن هر سبد خريد، پنجره اي باز مي شود كه مشتري بايد مشخصات خود (اسم، شماره تلفن و اي ميل و آدرس گيرنده) را وارد كند. اگر هم جزئياتي براي تحويل كتاب مد نظر دارد، مثل ساعت تحويل و... قيد كند. اين كتابفروشي اينترنتي به دو روش كتاب ها را به خريداران تحويل مي دهد: يا از طريق پست و يا به وسيلة پيك  موتوري. پيك موتوري فقط براي خريداران تهراني قابل استفاده است و ارسال از طريق پست هم بسته به مسافت، بين 3 تا 7 روز طول مي كشد.

اين پول لعنتي
سيف زاده مي گويد: پرداخت در ابتداي كار براي ما يك چالش بزرگ محسوب مي شد، چون در كشور ما زير بناي پرداخت الكترونيكي وجود ندارد. ما ابتدا تصميم گرفتيم خودمان كارت هايي را طراحي  كنيم كه اعتباري در آن ها ريخته شود، طوري كه مشتريان با خريد هر كارت، به اندازة اعتبار آن امكان خريد كتاب داشته باشند.
با زياد شدن تعداد خريداران، تصميم گرفتيم مبلغ كتاب را به شكل نقدي در محل تحويل دريافت كنيم. بعد از مدتي هم به پيشنهاد مشتريان، خريد از طريق واريز به حساب بانكي هم به ساير شيوه ها اضافه شد. به اين ترتيب كه مشتريان، مبلغ مورد نظر را به حساب بانكي واريز مي كنند، رسيدش را براي ما ارسال مي كنند و ما كتاب را برايشان مي فرستيم. به تازگي هم پرداخت آنلاين از طريق بانك سامان را اضافه كرده ايم كه خيلي پرطرفدار و آسان است.
اين امكانات بانكي را بيشتر براي رفاه حال مشتريان شهرستاني مان در نظر گرفتيم كه خريد كارت يا پرداخت نقدي برايشان امكان پذير نيست.
آن جا كه بانك نيست
تعداد مشتريان شهرستاني سايت هم بسيار زياد است. سيف زاده دليل استقبال شهرستاني ها از سايت را مشكل بودن تهية كتاب در شهرستان ها مي داند: در بسياري از شهرستان هاي كوچك، كتابفروشي هاي جامع و كامل وجود ندارد و اهالي آن شهرها براي خريد بعضي كتاب ها مجبورند يا به تهران و شهرهاي بزرگ سفر كنند يا در انتظار نمايشگاه سالانة كتاب بمانند. ما مشترياني از شهرستان هاي بسيار كوچك و دورافتاده داريم. حتي يك بار شخصي  تماس گرفت و گفت ما در شهرمان بانك تجارت نداريم و ما حساب بانكي ديگري را معرفي كرديم.
اما كتابفروشي هاي اينترنتي با وجود اين كه نسبت به كتابفروشي هاي سنتي، فروش بيشتري دارند، باز هم در خطر دائمي ورشكستگي قرار دارند. حتي كتابفروشي مجازي قدرتمندي مثل آمازون هم فقط مدت كوتاهي است كه از نظر اقتصادي و مالي در حاشية امنيت قرار گرفته است. سيف زاده مي گويد: انگيزة ما درآمدزايي نيست. ما حتي از فروش فضاي سايت جهت تبليغات خودداري مي كنيم. از سوي ديگر، تمام هزينه هايي كه ما از مشتري مي گيريم، همراه با سوبسيد است. مثلا هزينة پيك  موتوري براي ما دو هزار تومان تمام مي شود كه از مشتري هزار تومان مي گيريم. برخي سازمان هاي دولتي در ابتدا از ما حمايت كردند، مثلا هزينة 30 درصد از كارت هايمان را به عهده گرفتند. اما براي بار دوم اين كار را تكرار نكردند.
سيف زاده براي ادامة حيات سايتش نگران است. او مي گويد: كتابفروشي هاي اينترنتي، در شرايط كنوني شايد تنها راه نجات براي ركود بازار نشر ما باشند. گسترش اين فعاليت ها مي تواند روح تازه اي به كالبد بي جان نشر كتاب بدهد؛ در صورتي كه سازمان هاي دولتي به بخش خصوصي اجازة رشد بدهند و اگر حمايت نمي كنند، حداقل مانع تراشي نكنند.

ماجراي شروع به كار معروف ترين كتابفروشي اينترنتي دنيا،  سايت آمازون، از آن جا شروع شد كه يك كتابفروش ساده متوجه پتانسيل بالاي اينترنت شد و ديد كه بعضي از كتابفروشي هاي اينترنتي آن زمان، بيشتر از 200 هزار عنوان كتاب دارند. و اين، در مقايسه با كتابفروشي خودش عدد بسيار بالايي بود.
جف بزوس، فهميد كه حالا مي تواند آرزوي قديمي اش، داشتن بزرگ ترين كتابفروشي دنيا را عملي كند. يك سايت اينترنتي راه انداخت و اسم بزرگ ترين رودخانة دنيا را روي آن گذاشت: amazon.com (اكثر اصطلاحات به كار رفته در اين سايت، نام محل هايي مربوط به رود آمازون هستند.) سال 1995 بود. ايده هاي او، مثل استفادة فراوان از گرافيك و تصوير در صفحات سايت، نوشتن نقدهاي خوب براي كتاب ها و نيز امكان رأي دادن خريداران به كتاب ها، به زودي اين سايت را معروف و پرفروش كرد. تا حدي كه مجله تايم در سال 1999 جف بزوس را به عنوان مرد سال انتخاب كرد و علت اين انتخاب را موفقيت سايت آمازون در گسترش فروش اينترنتي نوشت.
آمازون كم كم خدمات خود را گسترش داد و از فروش فقط كتاب به فروش محصولات ديگر مثل فيلم، موسيقي، نرم افزار، بازي هاي كامپيوتري، لوازم الكتريكي و حتي مبلمان منزل هم رسيد. دفاتري هم در كانادا، انگليس، فرانسه، آلمان، ژاپن و حتي چين زد. سرويس هايي براي زبان ها و ملل مختلف طراحي كرد. چند سايت فرعي ديگر به راه انداخت كه معروف ترينش IMDB يا مخزن اطلاعات اينترنتي فيلم است. (از سرويس سينمايي ما بپرسيد، مي فهميد كه اين سايت چقدر به درد مي خورد.)
و اين طوري بود كه يك كتابفروشي ساده، به يك شركت عظيم بدل شد كه فقط ميزان فروش اينترنتي سال 2006 آن، 359 ميليون دلار است.

احسان رضايي
سال 1971 بود كه يك دانشجوي دانشگاه ايلي نويز به خاطر گران بودن قيمت كتابي كه مي خواست، افتاد دنبال راهي براي ارزان كردن كتاب، و نتيجة كار شد پروژه گوتنبرگ، انتشاركتاب به شكلي جديد، كتاب الكترونيكي يا e-book.
e-book يعني كتاب يا متني كه به صورت فايل هاي كامپيوتري عرضه مي شود. هر چند ديگر نوستالژي و حس كتاب كاغذي را ندارد و براي خواندنش بايد حتما يك دستگاه كامپيوتري (حداقل لپ تاپ يا كاميپوترهاي جيبي) به همراه داشت، ولي مزايايي هم دارد كه غير قابل چشم پوشي است: فضايي اشغال نمي كند، راحت جابه جا مي شود، كهنه يا پاره نمي شود، ارزان (و در بسياري از موارد مجاني) است، راحت مي شود آن را به دوستان داد، و از همه مهم تر اين كه مي شود در متن كتاب جست وجو (search) كرد. فكرش را بكنيد، شما مي خواستيد براي هدية روز معلم  تان بيتي از سعدي يا حافظ بنويسيد. چقدر بايد در متن كتاب مي گشتيد تا بيت هاي داراي معلم يا استاد را پيدا كنيد و ببينيد به دردتان مي خورد يا نه. اما حالا اگر اين ديوان ها به شكل e-book باشند، كافي است فقط كليدهاي Ctrl و F را بزنيد.
به همين دلايل است كه فارسي زبان ها هم مدتي است به توليد و انتشار e-book روي آورده اند و تعداد e-bookهاي فارسي هر روز بيشتر مي شود. در حال حاضر مي توان بر روي شبكة اينترنت، مجموعة وسيعي از كتاب هاي فارسي شامل داستان ها، شعرها، كتاب هاي تاريخي، آثار برخي متفكران و... را پيدا كرد. بخشي از اين e-bookها مربوط به گروه هايي است كه سعي مي كنند از فضاي اينترنت براي تبليغات استفاده كنند. اما قسمت عمده و اصلي اين كتاب هاي الكترونيكي، متعلق به كساني است كه از كتابي خوششان آمده و آن را به شكل e-book درآورده اند.
در حال حاضر چند كتابخانة مجازي فارسي بر روي شبكه قرار دارند كه سه تايشان كتاب هاي بيشتري عرضه مي كنند: كتابخانه مجازي آشيان (books.ashian.com)، شبكه جست وجوي كتاب پارس تك (www.parstech.com) و كتابخانه قفسه (www.ghafaseh.com). اين سه كتابخانه، هم امكان جست وجو دارند و هم download كتابشان ساده است و اكثر كتاب هايشان در قالب فايل pdf عرضه مي شود.
سايت هاي خاصي هم هستند كه فقط كتاب هاي مربوط به خودشان را عرضه مي كنند. مثلامتن كتاب هاي شهيد مطهري را مي توان در سايت اختصاصي www.motahari.org پيدا كرد . طرفداران هري پاتر مي توانند متن سري كتاب هاي خانم رولينگ (هم انگليسي و هم ترجمة آن) را در سايت www.jadoogaran.ir پيدا كنند و دوستداران ارباب حلقه ها هم بايد به سايت www.arda.ir سر بزنند.