به گزارش همشهری آنلاین، بازار کار ایران در سال ۱۴۰۰ به دلایل متعدد، نهتنها در حد برآورد سیاستگذاران ظاهر نشد، بلکه باوجود افزایش بیش از ۷۲۱هزار نفری جمعیت در سن کار، حاضران این بازار اعم از شاغل و بیکار حدود ۳۰هزار نفر نسبت به زمستان ۱۳۹۹ کاهش پیدا کرد؛ اما تحولات دیگری نیز در بازار رخ داده که نشان میدهد در شرایط موجود و با ظرفیت فعلی اقتصاد، سیاستگذاریهای حوزه اشتغال بیش از آنکه روی کمیت بازار کار اثر داشته باشد، اندکی روی کیفیت آن اثرگذار است؛ بهگونهای که تعداد فارغالتحصیلان شاغل افزایش پیدا کرده و افراد بیشتری از شاغلان امکان ۴۴ساعت کار یا بیشتر در هفته را پیدا کردهاند.
جبر خروج از بازار
بررسی اعداد و ارقام مربوط به وضعیت بازار کار ایران در زمستان ۱۴۰۰ با نگاهی فارغ از درصدگیریهای معمول مرکز آمار نشان میدهد: جمعیت در سن کار ایران در زمستان گذشته ۶۳میلیون و ۳۳۴هزار نفر بوده که این تعداد بیش از ۷۲۱هزار نفر بالاتر از زمستان سال ۱۳۹۹ است. بهعبارتدیگر، در یک سال منتهی به زمستان گذشته، این تعداد نیروی کار تازهنفس به سن کار رسیدهاند که البته بخشی از آنها محصل، دانشجو یا خانهدار هستند و تمایل یا امکانی برای ورود به بازار کار ندارند؛ اما در این میان بخشی هم هستند که گرچه میل به مشارکت اقتصادی و اشتغال دارند؛ اما بنا به دلایلی نظیر نبود شغل متناسب یا دستمزد کمتر از توقع ترجیح میدهند قید کار کردن و حتی دنبال کار گشتن را بزنند.
در شرایط عادی، برای اینکه نرخ اشتغال و نرخ مشارکت اقتصادی کشور پایدار و بدون تغییر بماند، سالانه باید بخشی از نیروی کار اضافه شده به جمعیت در سن کار شاغل شوند یا در دستهبندی جمعیت بیکاران قرار بگیرند اما در سالهای اخیر و بهخصوص در سال ۱۴۰۰ یک اتفاق نامساعد در بازار کار ایران رخ داده و با وجود بالا رفتن تعداد افراد واجد شرایط فعالیت اقتصادی، عملا تعداد فعالان (اعم از شاغل و بیکار) رشد نکرده است.
نمونه عینی این اتفاق را میتوان در گزارش مرکز آمار از بازار کار زمستان سال گذشته دید که نشان میدهد در یک سال منتهی به این فصل، بیش از ۷۲۱هزار نفر به جمعیت در سن کار اضافه شدهاند اما همزمان نهتنها در ازای این افراد کسی وارد بازار کار نشده، بلکه ۳۰ هزار نفر از کسانی که شاغل یا در حال جستوجوی کار بودهاند نیز از بازار خارج شدهاند. در نتیجه این اتفاق، جمعیت غیرفعال اقتصادی ایران در زمستان۱۴۰۰ معادل ۷۵۱هزار نفر نسبت به زمستان۱۳۹۹ افزایش یافته است.
بیکاران ناامید
اضافه شدن ۷۵۱هزار نفر به جمعیت غیرفعال ایران در یک سال منتهی به زمستان۱۴۰۰ به این معنا نیست که کل جمعیت ۷۲۱هزار نفری به سن کار رسیده قید ورود به بازار کار را زدهاند و حدود ۳۰هزار نفر از بیکاران نیز از بازار خارج شدهاند؛ بلکه به این مفهوم است که در جریان بازار کار، تعدادی از شاغلان بیکار و بخشی غیرفعال شدهاند و از سوی دیگر بخشی از تازهواردها و بیکاران قبلی جای آنها را گرفتهاند اما درمجموع، برایند جریان بازار کار اینگونه بوده که بیش از ورودی آن، شاهد خروج نیروی کار بوده است.
به گزارش همشهری، بررسی اطلاعات بازار کار ایران در زمستان۱۴۰۰ نشان میدهد تعداد بیکاران در یک سال منتهی به این فصل ۶۸هزار و ۷۰۸نفر نسبت به زمستان۱۳۹۹ کاهش پیدا کرده و در مقابل فقط ۳۸هزار و ۸۴۶نفر به جمعیت شاغلان افزوده شده است. بهعبارتدیگر، اگر جمعیت کشور در این یک سال هیچ رشدی را تجربه نکرده باشد، بازهم بازار کار با ریزش ۳۰هزار نفری فعالان اقتصادی مواجه بوده که یا از یافتن شغل ناامید شدهاند یا بهواسطه نیافتن شغل متناسب یا با درآمد مطلوب، قید حضور در بازار کار را زدهاند.
فارغالتحصیلان شاغل
در این میان، بررسی جمعیت بیکاران در گروههای سنی ۱۵تا ۲۴سال، ۱۸تا ۳۵سال و همچنین جمعیت بیکاران درسخوانده و فارغالتحصیل نشان میدهد باوجوداینکه برآیند بازار کار در یک سال منتهی به زمستان۱۴۰۰ منفی بوده و حدود ۳۰هزار نفر از جمعیت شاغلان و بیکاران کاسته شده، بازهم ماتریس جریان بازار کار به زیان شاغلان موجود و به نفع بیکاران جوان، بهخصوص فارغالتحصیلان بوده است؛ بهگونهای که بخشی از بیکاران در این گروههای سنی، جایگزین شاغلان موجود شدهاند و بخشی از شاغلان موجود بهناچار بیکار یا غیرفعال شدهاند.
بررسی اعداد و ارقام نشان میدهد در زمستان ۱۴۰۰بالغبر ۴۲هزار و ۶۸۰فارغالتحصیل بیکار از دسته بیکاران خارج شدهاند و بخشی قابلتوجهی از آنها به جرگه شاغلان پیوستهاند چراکه سهم این گروه از اشتغال موجود بهشدت رشد کرده است.
از سوی دیگر، ساختار جمعیتی ایران بهگونهای است که بخش عمده جوانان بالای ۱۵سال آن دارای تحصیلات آموزش عالی هستند و بر همین اساس بخش بزرگی از جمعیت ۷۲۱هزار نفری تازهوارد به بازار کار را فارغالتحصیلان دانشگاهی تشکیل میدهند که شانس اشتغال آنها در یک سال منتهی به زمستان۱۴۰۰ مساعدتر از قبل بوده و توانستهاند جایگزین بخشی از شاغلان موجود شوند.
بررسی اطلاعات مرکز آمار ایران نشان میدهد در زمستان ۱۴۰۰، سهم فارغالتحصیلان آموزش عالی از اشتغال موجود در اقتصاد ایران ۵.۳درصد نسبت به زمستان۱۳۹۹ افزایش پیدا کرده و جمعیت شاغلان این گروه با ۳۱۱هزار و ۸۷نفر افزایش به ۶میلیون و ۱۶۴هزار و ۲۲۰نفر رسیده است. از سوی دیگر در زمستان سال گذشته، ضریب اشتغال ناقص اندکی کاهش پیدا کرده و برای تعداد بیشتری از شاغلانی که باوجود آمادگی مجبور بودند بهدلیل رکود، پیدا نکردن کار و... کمتر از ۴۴ساعت در هفته کار کنند، امکان فعالیت مهیا شده است.
افول اشتغال کشاورزی
آمارهای رسمی از تحولات بازار کار در یک سال منتهی به زمستان۱۴۰۰ حاکی از این است که بهاحتمالزیاد در این دوره زمانی بهواسطه مسائلی نظیر خشکسالی و کاهش صرفه اقتصادی کشاورزی و دامپروری، ثبات اشتغال در بخش کشاورزی کاهش پیدا کرده و این مساله به ریزش بیش از ۲۸۸هزار نفر شاغلان این بخش منجر شده است.
رشد منفی ۲درصدی بخش کشاورزی در ۶ماهه۱۴۰۰ و در ادامه کاهش ۲.۵درصدی رشد اقتصادی این بخش در پاییز این سال، مقدمات کوچکتر شدن این بخش اقتصاد ایران بوده و آنگونه که آمار و ارقام نشان میدهد، در فصل زمستان سال گذشته، کاهش رشد اقتصادی ایران در این بخش با شتاب بیشتری رخ داده است.
این مساله بهواسطه اثرگذاری مستقیم آن بر امنیت غذایی و خودکفایی کشور در تولید غذا و نهاده غذایی، اهمیت زیادی دارد و باید ضمن بررسی و ریشهیابی، تمهیدات لازم برای علاج کردن آن اندیشیده شود. در مقابل این اتفاق، بخش خدمات که بهتدریج با کاهش همهگیری کرونا در حال خروج از روند نیمه تعطیل ۲ساله است، توانسته بیش از ۳۶۴هزار شاغلان جدید جذب کند و سهم خود از بازار کار ایران را به ۵۱.۹درصد برساند.