پنج شنبه 29 شهریور 1397 | به روز شده: 4 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
پنجشنبه 10 اسفند 1385 - 21:22:55 | کد مطلب: 16904 چاپ

مفاهیم: نقد توصیفى و نقد انتقادى کتاب چیست؟

فرهنگ > ادبیات - همشهری آنلاین - دکتر یونس شکرخواه:
دو رویکرد در قبال نقد کتاب وجود دارد: توصیفى و انتقادى.

در رویکرد توصیفى، نقدنویس صرفاً به تشریح و توصیف مطالب و ارائه اطلاعات اساسى کتاب مى‏پردازد  و از جانبدارى و هواخواهى از اثر مورد بررسى پرهیز مى‏کند.

 در رویکرد انتقادى، نقدنویس علاوه بر توصیف، به ارزیابى اثر هم مى‏پردازد. اما این ارزیابى در عین حال مبتنى بر معیارهاى پذیرفته شده ادبى و تاریخى نیز هست که به همراه ارائه مدارک از متن صورت مى‏پذیرد.

 اگر مى‏خواهید یک کتاب را با رویکرد انتقادى نقد کنید حتماً باید این دو نکته را بشناسید:

 - اثر مورد نقد را

- الزامات ژانرى که اثر به آن تعلق دارد (رمان، داستان کوتاه، شرح حال، شعر و غیره)

1- شناخت اثرى که نقد مى‏کنید نه تنها مستلزم تلاش براى درک هدف نویسنده کتاب، بلکه مستلزم بررسى نحوه ارتباط دادن مطالب به یکدیگر توسط نویسنده نیز هست. به عبارت بهتر، نه تنها باید تلاش کرد تا هدف نویسنده کتاب را فهمید، بلکه باید در عین حال سعى کرد تا نحوه ارتباط مطالب در راستاى هدف مورد نظر نویسنده را هم حلاجى کرد. آیا نویسنده توانسته است به طرزى مناسب با ارتباط مطالب به یکدیگر به تشریح هدف خود کمک کند؟
در عین حال شناخت هدف نویسنده در گرو شناخت شما نسبت به ملیت، مقطع زمانى و سایر آثار نویسنده نیز هست.

 2- شناخت ژانر، در واقع شناخت شکل هنرى اثر است. شناخت ساختار اثر و نحوه کار آن.
 نداشتن درک و شناخت از ژانر اثر به این معناست که نقدنویس فاقد معیارهاى ادبى و تاریخى براى نقدنویسى است و على‏القاعده اگر نقدنویس فاقد معیارهاى ادبى و تاریخى باشد، ارزیابى او بى‏پایه خواهد بود.

حداقل‏هاى نقدنویسى توصیفى و انتقادى

اجازه بدهید به حداقل‏هاى نقدنویسى توصیفى و انتقادى اشاره داشته باشیم، به حداقل‏هاى الزامات در نوشتن یک نقد:

نقدى که مى‏نویسید نباید خلاصه‏نویسى یک کتاب باشد، بلکه باید آن را توصیف کند و این توصیف دست کم باید مشتمل بر این نکته باشد  که اگر خواننده‏اى نقد شما را درباره یک کتاب خواند، با افکار نویسنده کتاب آشنا شود و البته ارزیابى شما از اهداف نویسنده مى‏تواند به صورت انتقادى هم ارائه شود.

نقد شما باید چیزهایى را هم درباره نویسنده در خود داشته باشد، البته این چیزها اصلاً به معنى ارائه زندگى‏نامه نویسنده نیست. اطلاعاتى که درباره نویسنده مى‏دهید باید مرتبط با اثر باشد تا درک خواننده را نسبت به کتاب آن نویسنده تقویت کنید. فرضاً اگر کتاب مورد نقد شما درباره محیطزیست است صرفاً سوابق نویسنده در امر محیطزیست را مطرح کنید و اینکه او چه تجارب و شناختى در این زمینه از جنبه نظرى و عملى دارد.

ارزیابى غیرمستقیم اثر، از کانال توصیف و تشریح کتاب هم یک موضوع قابل اتکاست. این ارزیابى باید به هدف یا اهداف نویسنده مربوط شود. اما در نقد انتقادى (رویکرد انتقادى) شما اعلام‏نظر مى‏کنید، اعلام موضع مى‏کنید و این اعلام نظر و موضع باید مبتنى بر این موارد باشد:

 1- نظر شما درباره هدف نویسنده

 2- آیا نویسنده به هدف خود نائل شده است؟

 3- چه مدرکى دارید که نویسنده به هدف خود رسیده است؟

در همین زمینه: