پنج شنبه 30 مرداد 1393 | به روز شده: 52 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 10 تیر 1391 - 18:52:21 | کد مطلب: 175685 چاپ

آشنایی با سلاح‌های پدافند هوایی توپخانه‌ای ایران

دفاع > پدافند - همشهری آنلاین:
پدافند هوایی وظیفه محافظت از منابع و ثروت‌ها و دارایی‌های زمینی و دریایی را در مقابل حملات هوایی بر عهده دارد.

برای آشنایی بیشتر، بخشی از سلاح‌های پدافند هوایی توپخانه‌ای ایران را معرفی کرده‌ایم:

تیربار 12.7 میلیمتری

دشکا یا به صورت عامیانه دوشکا برای اغلب کسانی که خاطرات سال‌های جنگ تحمیلی را مطالعه می‌کنند و همه علاقمندان به سلاح نامی آشناست. سابقه این تیربار بی‌رحم به جنگ جهانی دوم برمی‌گردد.

نمونه‌های اصلاح شده از آن در جنگ 8 ساله تحمیلی عراق با ایران از سوی دو طرف مورد استفاده قرار گرفت. دوشکا هر چند بیشتر برای حمله به اهداف زمینی به کار برده شده است اما طراحان آن توان درگیری با انواعی از اهداف هوایی را نیز مدنظر داشته اند.

از اینرو خرج یا پیشرانه(پراپلنت) موجود در فشنگ های دوشکا انرژی زیادی تولید کرده و گلوله های آن را با سرعت 800 متر بر ثانیه از لوله خارج می کنند که سوختن تمام باروت در داخل لوله این سلاح که ناشی از دقت بالای طراحی آن است به این توانمندی کمک کرده است.تیربار 12.7 میلیمتری

برد این سلاح در برابر اهداف هوایی حدود 1600 متر ذکر شده و بالگردها، هواگردهای بدون سرنشین و هواپیماهایی که در سرعت و ارتفاع پایین پرواز می کنند را باید از جمله اهداف آن بر شمرد.

تیربار حدوداً 33 کیلوگرمی دوشکا بر روی انواع ادوات و خودروها نصب شده است.

چندی پیش نمونه‌ای از این سلاح که با ترکیب 8 قبضه از آن ساخته شده بود به نمایش در آمد که یک تیربار چند لوله با نواخت تیری بالغ بر 4800 تیر بر دقیقه را نوید می‌داد.

این سلاح تمام قابلیت های دوشکای معمولی را دارد اما با افزایش چشمگیر حجم آتش، هدفگیری اهداف کوچک و سریع و مانور دهنده را ممکن می‌کند.

در واقع محدوده بیشتری از فضای آسمان با هر بار شلیک این سلاح تحت پوشش قرار می گیرد. این سلاح به صورت نمونه کششی مشاهده شده است.

نمونه دیگری از تیربارهای 12.7 میلیمتری PKT نام دارد که بیشتر بر روی ادوات زرهی مشاهده شد و به اندازه دوشکا پر استفاده نیست، از اینرو از پرداختن به آن صرف نظر می کنیم.

تیربار 14.5 میلیمتری

تیربار 14.5 میلیمتری که ساخت شوروی سابق است (با نام ZPU) در میان تسلیحات رژیم بعث عراق به وفور به چشم می خورد و در جنگ، تعدادی از هواپیماها و بالگردهای کشورمان را که در ارتفاع پایین پرواز می نمودند به زیر کشید.

تیربار 14.5 میلیمتری

این سلاح در نمونه های یک، دو و چهار لوله ساخته شده و تعدادی از آن در جنگ توسط رزمندگان اسلام به غنیمت گرفته شد. برخی منابع از خرید تعدادی از آن از کشورهای دیگر خبر داده اند. بیشینه نواخت تیر هر لوله این سلاح 600 تیر بر دقیقه و ارتفاع مؤثر درگیری آن 1400 متر است.

نمونه چهار لوله این سلاح شامل چهارتیربار تک لول است که با قرار گیری در چهار گوشه یک مستطیل، تیربار سنگین ضدهوایی را شکل داده اند. این تیربار نیز به صورت کششی ساخته شده اینطور که به نظر میرسد با توجه به عدم گستردگی کاربرد آن سلاح چندان محبوبی نیست.

سامانه 23 میلیمتری

شاید پرتعدادترین سلاح پدافند هوایی کوتاه برد در کشورمان همین نمونه 23 میلیمتری دو لول معروف ZU-23-2 باشد. در سابقه طولانی حضور این توپ 950 کیلوگرمی سالهای جنگ تحمیلی را باید به طور جدی مرور کرد.

از عراقی ها گرفته که از آن حتی برای انهدام اهداف سطحی استفاده می کردند تا رزمندگان اسلام که با استقرار این سلاح بر روی نفتکش ها سعی در دفاع از آنها داشتند. در ایران این سلاح علاوه بر استفاده به صورت کششی، بر روی وانت و سقف خودروهای تاکتیکی، کامیون و نفربرها(کبری-براق) نیز نصب شده است. در قایق های موشک انداز نیروی دریایی سپاه نیز یک قبضه از این توپ رو به سمت عقب نصب شده است.

سامانه 23 میلیمتری

نمونه 23 میلیمتری تک لوله در جلو و دوشکا در عقب قایق مشاهده می‌شود.

ساخت نمونه تک لوله از این سلاح که به نمونه دریایی معروف شد و نصب آن روی برخی قایق های تندرو یکی از زمینه های افزایش استفاده از این توپ بود که با بکارگیری فولاد دریایی ضد خوردگی امروزه آن را بر روی قایق های تندرو و کشتی های گشت ساحلی مشاهده می کنیم. این نمونه با هدف کاهش وزن ناشی از حذف یک لوله و متعلقات آن و قابلیت نصب بر روی شناورهای سبک وزن توسعه داده شد.

در سال‌های گذشته علاوه بر مشاهده این سلاح در ترکیب‌های جدید، ارتقاء های متعددی نیز در زمینه سامانه های هدفگیری و کنترل آن معرفی شده است.

استفاده از الکتروموتور و یا سرووموتورها برای ایجاد حرکت در توپ و حذف خدمه، استفاده از دوربین برای هدفگیری و سامانه کنترل از راه دور توپ، یکی از این بهینه سازی ها است. کنترل از راه دور، مشکلات ناشی از بی دقتی یا خستگی خدمه در هدفگیری را بر طرف کرده و امکان تغییر سریع در انتخاب هدف را فراهم می‌کند.

سلاح‌های پدافند هوایی توپخانه‌ای ایران

البته نبودن خدمه در نزدیکی سلاح، حفاظت جانی مطلوبی را نیز برای آنها ایجاد می کند. همچنین به معنی امکان استقرار سلاح در نقاط دور از دسترس و کمینگاه‌ها بدون نیاز به حضور خدمه و برای مدتهای زیاد است.

تغییر دیگر مشاهده شده در این سلاح ترکیب توپ با دو پرتابگر موشک های کوتاه برد دوش پرتاب است. گفتنی است ترکیب این نوع موشک و توپ کوتاه برد به افزایش احتمال مورد اصابت قرار دادن هدف و در نتیجه نفوذ ناپذیری بیشتر در این لایه پدافندی منجر می شود.

بجز یک نمونه 6 لوله که اطلاعات خاصی از آن در دسترس نبوده و عمدتاً در رژه نیروهای مسلح به نمایش گذاشته شده نمونه 8 لوله از این سلاح که از ترکیب چهار توپ دو لول شکل گرفته به عنوان جزئی از سامانه مصباح1 معرفی شده است.

این سامانه از یک رادار سه بعدی آرایه فازی مستقر بر سقف یک کانتینر و یک سامانه جستجو و رهگیری اپتیکی در وضعیتی مشابه تشکیل شده است. رادار وظیفه جستجو و تشخیص اهداف را داشته و ضمن تشخیص هدف دوست از دشمن، داده های مربوط به سمت، ارتفاع و فاصله تا هدف را برای سامانه تأمین می‌کند.

سلاح‌های پدافند هوایی توپخانه‌ای ایران

سامانه اپتیکی نیز با قابلیت کارکرد در روز و احتمالاً شب، مسافت یابی و شاید هدفگذاری لیزری علاوه بر بهبود توان شناسایی اهداف، ادامه کار سامانه در شرایط ایجاد اختلال الکترونیک از سوی دشمن را تضمین می‌کند.

این قابلیت ها باعث می شود تا مصباح1 توان شناسایی و ردگیری اهداف کوچکی مانند موشک‌های کروز و هواپیماهای بدون سرنشین را به طور تخصصی داشته باشد. بدیهی است بکارگیری سامانه های پیشرفته ای که به آن اشاره نمودیم، موجب افزایش غیرقابل مقایسه دقت هدفگیری و احتمال اصابت به هدف نسبت به توپهای معمولی بدون هدفگیری می‌گردد.

پس از شناسایی و ردگیری هدف، حال نوبت توپ 8 لوله ای 23 میلیمتری است که به حساب هدف برسد. ترکیب این تعداد سلاح پرقدرت با یکدیگر، علاوه بر افزایش چشمگیر حجم آتش تولیدی و فضای قابل تأثیر در روبرو و اطراف هدف بخت برگشته، انبوهی از گلوله با نرخ شلیک 4000 تیر در دقیقه را به استقبال دشمن می فرستد که معادل حدود 66 تیر در ثانیه است.

با این حساب می توان گفت با یک شلیک دقیق که به کمک سامانه‌های هدفگیری میسر می شود احتمالاً اثری از هدف باقی نخواهد ماند. اما در صورت اجرای مانور سنگین از سوی هدف و فرار از حجم گسترده فضای تحت تأثیر سامانه، این نرخ شلیک و کنترل خودکار و غیر دستی جهت گیری سلاح توان واکنش سریعتر در برابر مانور و تغییر موقعیت اهداف را که توسط رادار ردگیری شده اند به دنبال دارد. بنابراین در چنین موقعیتی شانس انهدام هدف مانور کننده به نسبت توپ های دو لول به میزان بسیار کمی کاهش می یابد.

همچنین کنترل خودکار توپ در مصباح یک به کاهش خدمه مورد نیاز برای کاربری سامانه منجر شده است و بکارگیری الگوریتم های هوشمند شناسایی و دسته بندی اهداف و ترکیب داده های حاصله از حسگرهای مختلف راداری و اپتیکی، به کاهش بار کاری خدمه منجر خواهد شد. از اینرو مصباح1 توانایی درگیری با اهداف گوناگون هوایی شامل هواپیماها و بالگردهای سرنشین دار و بی سرنشین و همچنین موشک های کروز را دارد.

البته در تصاویر رونمایی از مصباح1، نمونه دیگری از تسلیحات توپخانه ای بومی با کالیبر و برد بیشتر به نمایش گذاشته شده بود که می تواند نشان از استفاده همزمان مصباح1 از دو نوع سلاح باشد که در ادامه به این سلاح دوم نیز خواهیم پرداخت.

سلاح‌های پدافند هوایی توپخانه‌ای ایران

یک نمونه دیگر از توپ های 23 میلیمتری نمونه چهار لوله ZSU-23-4 ملقب به شیلکا است. در این سلاح چهار توپ 23 میلیمتری ترکیب شده و در برجک یک خودروی زرهی قرار گرفته اند. اما آنچه شیلکا را متفاوت ساخته، وجود یک رادار برای کمک به هدفگیری دقیق است.

شیلکا نیز از نظر جنگی کارنامه پرفراز و نشیبی دارد و با حضور در جنگ های مختلف به خصوص در خاورمیانه تأثیر عملیاتی بالا و البته ایرادات آن مشخص شده است.

جرم(یا به قول معروف وزن) این مجموعه 19 تن، سرعت آن 30-50 کیلومتر بر ساعت، برد رادار مورد استفاده در آن حدود 20 کیلومتر و دارای 4 نفر خدمه است. این سامانه ها جزو معدود خریدهای نظامی رژیم شاه از شوروی سابق بوده اند و هم اکنون ده‌ها دستگاه از این سلاح عملیاتی است.

منبع مورد استفاده برای این مدخل

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

ارائه گزارش عملکرد کمیسیون فرهنگی و معاونت نظارت شورای شهر

رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی و معاون نظارت شورای شهر تهران در جلسه اخیر شورای شهر گزارش عملکرد خود را از اقدامات صورت گرفته در یک‌سال گذشته ارائه کردند.

صدای تیک تاک ساعت می‌تواند تمایل زنان را به بچه دار شدن برانگیزد

همشهری آنلاین: صدای تیک تاک ساعت براساس نتایج تازه‌ترین مطالعات دانشمندان آمریکایی، ممکن است تمایل زنان را برای بچه دار شدن افزایش دهد.

شاخص بورس آخر هفته سبز پوش شد

همشهری آنلاین: شاخص بورس اوراق بهادار در پایان معاملات امروز (آخرین روز کاری هفته) سبزپوش شد و با۳ واحد افزایش به ۷۳ هزار و ۹۰۶ واحد رسید.

حسگر جاماندن کودک در خودرو

نـیـویـورک> همزمان با انتشار آمار تکان‌دهنده از جا ماندن کودکان آمریکایی در خودرو و جان‌باختن آنها ، دستگاهی وارد بازار شده که جا ماندن کودک را به آگاهی پدر و مادرش می‌رساند.

تندباد در شمال خوزستان، ۵ کشته و ۴۰ مصدوم

همشهری آنلاین: تند باد در شمال استان خوزستان ۵ کشته و ۴۰ مصدوم بر جای گذاشت و حدود ۲۱ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان به شهرستان‌های شمالی استان خسارت وارد کرد.

زنان باردار قهوه ننوشند؛ خطر ابتلا به لوسمی کودک

همشهری آنلاین: تازه‌ترین نتایج مطالعات دانشمندان انگلیسی نشان می‌دهد نوشیدن قهوه در دوره بارداری خطر ابتلا به لوسمی (سرطان خون) را در کودک آینده افزایش می‌دهد.

باران شدید و سیل در کهگیلویه و بویراحمد

همشهری آنلاین: باران شدید در کهگیلویه و بویراحمد موجب وقوع سیل، طوفان و آبگرفتگی در مناطق مختلف این استان به ویژه مناطق عشایرنشین شد.

نیمه شهریور ۹۳؛ جشنواره موسیقی تهران در عمارت مسعودیه

همشهری‌آنلاین: جشن پانزدهمین سالگرد تاسیس خانه موسیقی در قالب "جشنواره موسیقی تهران" از ۱۲ تا ۱۸ شهریور ماه با حضور گروه‌های مختلف در عمارت تاریخی مسعودیه تهران برگزار می‌شود.

مردی که چند ماه پس از پرواز برادران رایت به دنیا آمد، زنده است

همشهری آنلاین: ساکاری مومویی ژاپنی ۱۱۱ ساله پیرترین مرد جهان شناخته شد. او که پنجم فوریه سال ۱۹۰۳ و چند ماه پیش از نخستین پرواز برادران رایت به دنیا آمده حالا به عنوان مسن ترین مرد جهان شناخته می‌شود.

جرعه‌جرعه کتاب در تابستان

معرفی کتاب> در این میانه‌ی تابستان، بد نیست تا هنوز تا بازشدن مدرسه‌ها فرصت داریم، کمی کتاب بخوانیم. به همین بهانه سری می‌زنیم به بخش معرفی کتاب یا «یک جرعه کتاب» و با هم کتاب‌هایی را می‌بینیم که دوستان نوجوان هفته‌نامه‌ی دوچرخه معرفی کرده‌اند.

مسابقات قرآن و نهج البلاغه کارگران در اصفهان

همشهری آنلاین: دهمین دوره مسابقات قرآن و نهج البلاغه ویژه کارگران استان برگزار شد.

دنیای رنگ‌وارنگ بستنی

تابستان است و همه از دست گرما کلافه‌اند؛ مگر این‌که در آلاسکا زندگی کنی! در این گیر و دار هیچ‌چیز به اندازه‌ی یک بستنی خوشمزه دل آدم را خنک نمی‌کند.

دو دوبیتی

شعر طنز> فرهاد حسن‌زاده:

ای کاش نمی‌پرسیدم

داستان> - اسما، اسما، چرا این‌جایی؟