شنبه 29 آذر 1393 | به روز شده: 15 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
چهارشنبه 7 آذر 1386 - 09:19:56 | کد مطلب: 37769 چاپ

شبیه سازی زلزله درمدارس

اجتماع > نهادها - علیرضا سعیدی*:
برای مانور زلزله در مدارس چگونه برنامه‌ریزی کنیم تا بهره‌وری این مانور افزایش یابد؟ یا حداقل به واقعیت نزدیک‌تر شود؟

بحران حادث شده برای یک مدرسه در زمان بروز حادثه زلزله یک بحران چند وجهی است که متأسفانه در چند سال اخیر در تمامی مانور‌های برگزار شده تنها به موضوع پناه‌گیری و خروج کودکان از کلاس‌های درس آن هم به صورت بسیار محدود شده پرداخته شده است.

پناه‌گیری و خروج کودکان در زمان حادثه با آن‌که بسیار مهم و حیاتی است اما از دید کل‌نگر این کار یکی از اجزای مهم عملکردهای لازم برای مهار بحران‌پیش رو  هنگام  بروز زلزله است.برای آن‌که بتوان بحران‌های پس از زلزله مدارس را تحلیل و مدیریت نمود لازم است مدیریت بحران را به صورت جامع‌تری برنامه‌ریزی کرد تا بالاترین بهره را داشته باشد.

ایمن‌سازی مدارس، همکاری اولیا دانش‌آموزان در تقلیل نقاط خطرساز  مدارس، همکاری همسایگان مدارس در کمک به دانش‌آموزان، جمع‌آوری و مستند‌سازی اطلاعات تخصصی در زمینه دانش‌آموزان و تبادل این اطلاعات با مراکز انتظامی و امدادی، آموزش اولیاء دانش‌آموزان در زمینه آواربرداری و اسکان اضطراری، آموزش دانش‌آموزان برای زنده ماندن در زیرآوار و خروج از کلاس‌های تخریب شده و... می‌تواند از موضوعات مهم در تحلیل بحران در پیش روی مدیران بحران باشد.

بررسی و اجرای این همه موضوع طرح شده و برنامه‌نویسی برای برگزاری یک مانور واقعی شاید بیش از 3 ماه وقت بگیرد اما اگر بتوان این سرفصل‌ها را به صورت برنامه‌ریزی شده و دقیق مانند یک دستور‌العمل در اختیار تمامی مدارس قرار داد، شاید بهترین روش منطقی برای به نتیجه رساندن این مهم باشد. جمعیت کاهش خطرات زلزله  ایران به عنوان تنها تشکل غیر دولتی (NGO) متخصص در زمینه زلزله و مدیریت بحران آمادگی خود را برای همکاری در این زمینه اعلام داشته و با ارائه دستور‌‌العمل‌های زیر برای برگزاری بهتر این مانور پیش‌قدم شده است.

مانور زلزله را چگونه برنامه‌ریزی کنیم؟

1 - مانور زلزله را تنها به کودکان و  دانش‌آموز‌ان  مختص نکنید! مادران و پدران و همسایه‌ها و نیز نیروهای امدادی و انتظامی را هم برای برگزاری به همکاری دعوت کنید. پدران و مادران باید با مهارت‌هایی در زمینه زنده‌یابی و آواربرداری مقدماتی را  آشنا باشند تا خدای ناکرده با اشتباهی کوچک در بیرون کشیدن یک کودک از زیر آوار موجب قطع نخاع او نشوند!

 گروه‌‌های امدادی باید از مدرسه نقشه به روز داشته باشند که در آن نقشه نقاط خطرساز همچون منابع نگهداری نفت و کپسول‌های گاز و نیز چاه‌های فاضلاب و نیز محل‌ سالن‌های اجتماعات همچون نمازخانه و غذاخوری به دقت مشخص و راه‌های دسترسی به آنها به طور واضح علامت‌گذاری شده باشد.

 مراکز انتظامی می‌باید فهرست کامل و دقیقی از دانش‌آموزان مدرسه به همراه عکس و مشخصات والدین و نیز حداقل یک نفر از وابستگان آنها که در شهر دیگری زندگی می‌کند، را داشته باشند که در زمان حادثه بتوانند در صورت فوت پدر و مادر، بچه را به بستگان مورد تائید پدر و مادر تحویل دهند.

2 - برای قبل از مانور زلزله برنامه داشته باشید! نقاط امن را به کمک اولیاء کودکانی که مهندس عمران یا زلزله یا تخصص ساختمان دارند مشخص کرده و با رنگ سبز برای نقاط ایمن و با رنگ قرمز نقاط خطرساز را در تمامی نقاط مدرسه خصوصاً در راهروها و حیاط مدرسه علامت‌گذاری کنید. کودکان به راحتی با رنگ‌ها ارتباط برقرار کرده و به سادگی پیام‌های این خطوط را درک می‌کنند.

3 - چاه‌های فاضلابی که در حیاط مدرسه حفر شده‌اند یا در مسیر حرکت دانش‌آموزان برای خارج شدن از کلاس‌های درس تا حیاط مدرسه قرار دارند با خطر فروریزش در زمان زلزله روبه‌رو هستند این نقاط باید با دایره‌‌ای به مرکز چاه و شعاع حداقل3 متر با رنگ قرمز مشخص شود.

4 - یکی از مکان‌های بسیار خطرناک چه در زمان زلزله و چه بعد از آن، کنار دیوارهای محوطه مدرسه است. دیوار مدارس در حین   یا بعداز زلزله ممکن است به‌طور یکپارچه به سمت داخل مدرسه فروبریزند بنابراین می‌بایست حداقل به اندازه ارتفاع این دیوارها از داخل حیاط مدرسه را با رنگ قرمز علامت‌گذاری کرد تا کودکان چه در حین زلزله و چه بعداز آن به کنار دیوارها پناه نبرند.

5 - در راهروها  به جز محل‌هایی که کمد‌ها قرار دارند تمامی کنار دیوارها را می‌توان به عنوان نقاط امن در نظر گرفت مگر آن که در آن بازشویی همچون پنجره ایجاد شده باشد.

6 - در راه پله‌ها به خاطر عدم هماهنگی سازه اجرا شده در این بخش، با کل ساختمان، همواره ما شاهد حرکت‌های پیش‌بینی نشده هستیم. بنابراین بهتر است که برای راه‌پله‌ها تنها نوار باریکی، که محل اتصال پله به دیوار راهرو راه پله است را به عنوان نقاط امن به رنگ سبز رنگ‌آمیزی کنیم.

7 - در کلاس‌های درس حداقل با رعایت فاصله یک و نیم متری از پنجره‌ها، صندلی‌ها و نیمکت‌ها را چیده و این فاصله را با رنگ قرمز علامت‌گذاری کنید. این فاصله به جهت ایمن بودن کودکان از فروریختن شیشه بر روی آنها علامت‌گذاری می‌شود. استفاده از شیشه‌های نشکن یا بهره‌بردن از پرده‌های ضخیم و یا چسباندن نوار چسب‌های شفاف به شیشه‌ها، به فرو نریختن قطعات بزرگ شیشه بر سر کودکان کمک بسیاری می‌کند.

8 - لازم است در تمامی مدارس کشور پنجره های کلاس‌های طبقه اول تمامی کلاس‌ها فاقد حفاری فلزی بوده تا امکان فرار از کلاس‌های درس در زمان حادثه ممکن باشد تا همچون حادثه دلخراش سوختن کودکان در آتش‌سوزی سال گذشته، موجب محبوس شدن دانش‌آموزان در کلاس‌های درس  زمان حادثه نشویم.

9 - ‌باید تمامی اجزاء غیرسازه‌ای هم‌چون کمدها، کتابخانه‌ها، تابلوهای عکس، تخته‌سیاه و نیز مهتابی‌های موجود در هر کلاس به طور کامل  و به دقت به سازه با بست‌های مناسب مهار شود تا در زمان زلزله بر روی کودکان فرونریزد. اغلب صدمات ناشی از زلزله در ساختمان‌هایی که سازه‌های ایمن دارند از فروریختن همین اجزاء غیرسازه‌ای ایجاد می‌شود.

10 - دوره‌های آموزش استفاده از کپسول‌های آتش‌نشانی باید برای تک تک دانش‌آموزان مدارس برگزار شود و بچه‌ها از کلاس اول تا پایان دوره دبیرستان از نحوه استفاده مطلوب از کپسول‌های متناسب با سن خود آگاه باشند  تا در زمان بروز  آتش بتوانند از  جان خود حفاظت کنند.

از سوی دیگر به جز استفاده از کپسول آتش‌نشانی کودکان باید بیاموزند که چگونه در زمان بروز حریق برای حفظ جان خود رفتار کنند. مهارت‌های عبور از آتش، عبور از دود، خطرات دودگرفتگی و خفگی و نیز آشنایی با مسیرهای امن خروج از خانه ازجمله مهارت‌های مورد نیاز کودکان در این زمینه است.

11 – در انتهای هر کلاس درس یک کپسول آتش‌نشانی حداقل 3 لیتری حداکثر 6 لیتری (قابل حمل توسط دانش‌آموزان از دبستان تا دبیرستانی) در ارتفاعی که به آسانی توسط دانش‌آموزان بتواند برداشته شود قرارداده شود. نحوه استفاده از این کپسول‌های آتش‌نشانی باید به دانش‌آموزان آموخته و توسط آنان در طی مانور در اطفاء حریق مورد استفاده قرار بگیرد.

12 – برای بعد از زلزله نیز در مانور خود برنامه‌های واقعی در نظر بگیرید. دانش‌آموزان باید بیاموزند که پس از اتمام زلزله به سرعت و با آرامش بدون آنکه همدیگر را زیردست و پا له کنند و یا در چاله‌های ایجاد شده در مسیر خروج از کلاس تا حیاط مدرسه سقوط کرده  یا در تله‌های آتش‌گیر بیافتند از درب کلاس خارج شده و به حیاط مدرسه بروند و سپس در حیاط مدرسه به طور منظم در صف‌های از قبل تمرین شده ایستاده تا آمار آنها گرفته شود.

 این کار بسیار بهتر است توسط خود دانش‌آموزان انجام شده و در طی تمرین‌ها، ملکه ذهن آنها شود به طوری که بتوانند در کوتاه‌ترین زمان، افراد ناپدید شده را خود کودکان دانش‌آموز هر کلاس تعیین کنند تا گروه نجات بتواند برای نجات جانشان اقدام کند.

 در مقطع دبستان، استفاده کردن از دانش‌آموزان کلاس‌های چهارم و پنجم دبستان جهت هدایت کودکان به حیاط و گرفتن آمار مفقودین، برای تمامی کلاس‌های پایین‌تر بسیار مناسب و دارای کارآیی بسیار بالایی است. شما می‌توانید در مانور خود این کار را با کمی ابتکار و جدا کردن چند کودک در حین مانور در زمان خروج از کلاس‌ها تمرین کنید.

13 – لازم است که مسئولان هر مدرسه آلبوم عکسی از کودکان مدرسه را با عکس و مشخصات و آدرس کامل تهیه نمایند که کروکی محل کلاس هر دانش‌آموز در آن به طور دقیق ثبت شده باشد. این آلبوم باید در محلی امن در حیاط مدرسه قرار گرفته و محل آن از قبل به گروه‌های نجات اعلام شود.

14 - دانش‌آموزان باید در محلی به صف شوند که خطر ریزش آوار ساختمان خود مدرسه و یا دیوارهای محوطه در پس‌لرزه‌های ممکن نباشد.

فاصله‌های ایمن دور شدن از خود مدرسه به میزان حداقل یک سوم ارتفاع مدرسه و نیز دور شدن از دیوارهای مدرسه حداقل به میزان ارتفاع کامل یک دیوار است چرا که دیوارهای مدارس اغلب به طور کامل و یکپارچه فرو می‌ریزد. این بدان معنا است که مدرسه‌ای که 12 متر ارتفاع دارد حداقل 4 متر در زمان تخریب پیشروی می‌کند و دیواری که 2 متر ارتفاع دارد تا 2 متر از نوار پیرامونی حیاط مدرسه را در زمان فرو ریختن ناایمن می‌کند.

15 - آموزش دانش‌آموزان در زمینه مدیریت حادثه یکی از مهمترین مباحث آموزشی است. دانش‌آموزان باید متوجه این نکته باشند که برای خارج کردن مجروحین، دارای تخصص و قدرت بدنی کافی نیستند و ماندن در کلاس بعد از حادثه برای نجات جان معلمی که مجروح  یا بی‌هوش شده است نه تنها مفید نیست بلکه با توجه به اینکه برای خارج کردن آن معلم نیاز به 4  یا 5 دانش‌آموز است این کار می‌تواند جان 6 نفر را به خطر اندازد. بنابراین بهتر است به جای آن که بخواهند خود به حادثه‌دیدگان کمک کنند بگذارند تیم‌های دوره دیده این کار را انجام دهند.

16 – مدرسه‌ای که بعد از زلزله آب آشامیدنی نداشته باشد بسیار آسیب‌پذیر است. تامین آب آشامیدنی در اولویت اول و آب بهداشتی در اولویت بعدی است. بنابراین از حالا برای منبع آب برنامه‌ای داشته باشید. خرید یک منبع آب فایبرگلاس 2 هزار لیتری می‌تواند برای تامین آب آشامیدنی مورد نیاز کودکان در روزهای نخست حادثه بسیار حائز اهمیت باشد.

17 – حداقل برای 3 روز کودکان،‌در انبار مدرسه برای بعد از زلزله باید مواد غذایی داشته باشید. شما می‌بایست دانش‌آموزان را تا وقتی که تمامی پدران و مادران کودکان آنها بتوانند خود را به مدرسه و کودکانشان برسانند سلامت نگهدارید فراموش نکنید که مسئول زنده ماندن کودکان پس از زلزله هم مسئولان مدرسه هستند.

 پیشنهاد می‌شود از اولیا دانش‌آموزان برای ذخیره‌ غذایی خود که از کنسرو و مواد فاسد نشدنی است کمک بگیرید و هر سال در مانور زلزله مواد غذایی به جا مانده از سال قبل را یا به یک مرکز کودکان بی‌سرپرست اهدا کنید یا بعد از مانور برای خود بچه‌های مدرسه و گروه‌های شرکت‌کننده در مانور با همین مواد غذایی جشن بگیرید.

18 – قطعا در صورتی که زلزله‌ای در کشورمان روی دهد در هر نقطه‌ای که باشد مدارس موجود در آن منطقه با توجه به حیاط بزرگ و نیز سرویس‌های بهداشتی متعدد آن یکی از مراکزی است که مردم به آنجا پناه می‌آورند از سوی دیگر خود کودکانی هم که پدران و مادرانشان نتوانسته‌اند خود را به مدارس فرزندانشان برسانند را نمی‌توان در شب‌های نخست در زیر سقف اسکان داد.

برای این کودکان و نیز مردمانی که به مدرسه پناه می‌آورند لازم است که حداقل یک چادر گروهی در نظر گرفته شود تا در زمان حادثه با نصب آن در حیاط مدرسه بتوانند خدمات مورد نیاز را برآورده نمایند. بهتر آن است که دانش‌آموزان و مربیان در طی مانور، برپا کردن چادر را تمرین کنند و این کار را به منزله یکی از مهمترین بخش‌های مانور مورد توجه قرار دهند.

19 – امنیت کودکان پس از زلزله از جان آنها اگر با اهمیت‌تر نباشد کم‌اهمیت‌تر نخواهد بود. می‌بایست کودکان را از خطر سرقت، تجاوز، گم‌شدن محافظت کرده و برای تحویل کودکانی که والدینشان به هر دلیل نتوانسته‌اند تا روز سوم خود را به مدارس فرزندانشان برسانند، به افراد امین معرفی شده توسط خود والدین یا مراکز نگهداری کودکان بی‌سرپرست برنامه‌ریزی دقیقی کنید.

20 – خیلی خوب است که اگر بتوان نکات ایمنی را روی یک صفحه فلزی یا یک دیوار مقاوم در حیاط مدرسه نوشته و نصب کنیم تا دانش‌آموزان هر روز با دیدن و خواندن آن به طور مستمر با مباحث ایمنی درگیر باشند.

21 – بسیار مهم است که هر مانور دارای برگزیدگانی باشد و جوایزی به آنها تعلق بگیرد، بدین منظور برگزاری مسابقات علمی درخصوص مبانی زلزله و آمادگی زلزله به صورت مکتوب و نیز مسابقاتی در زمینه مهارت‌های چادر‌زدن و اسکان اضطراری  یا اطفاء حریق و آواربرداری می‌تواند تاثیر بسیار ماندگاری در ذهن بچه‌ها داشته باشد.

22 – به عنوان آخرین مرحله می‌توان از جمع‌آوری اطلاعات و مستندسازی مانور برگزار شده نام برد. مستندسازی مانور به مدیران ارشد کمک می‌کند تا بتوانند سال به سال در جهت کامل‌تر شدن مانورهای برگزار شده گام بردارند.

*دبیر جمعیت کاهش خطرات زلزله ایران

انتخاب سردبیر

معرفی نامزدهای بهترین فیلم خارجی زبان اسکار

همشهری آنلاین: اسامی فیلم‌های راه‌یافته به مرحله نیمه‌نهایی بخش بهترین فیلم خارجی‌زبان آکادمی اسکار اعلام شد.

تظاهرات گسترده ضد طالبان در پاکستان

همشهری‌آنلاین: چند روز پس از حمله مرگبار طالبان به مدرسه‌ای در پیشاور تظاهرات گسترده ضد این گروه در پاکستان ادامه دارد.

برخورد با عاملان تخلیه پساب‌های صنعتی

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌گوید که سازمان محیط‌زیست گزارش‌هایی دریافت کرده که نشان می‌دهد در برخی شهر‌ها ازجمله تهران شماری از صاحبان صنایع شبانه باعث ایجاد آلودگی یا تخلیه پساب صنعتی می‌شوند به همین دلیل سازمان حفاظت محیط‌زیست یک گروه بازرسی برای بررسی این موضوع تشکیل داده است.

رؤسای ۷ دانشگاه کشور منصوب شدند

همشهری آنلاین: رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی، با ابلاغ مصوبات این شورا، رؤسای ۷ دانشگاه کشور را منصوب کرد.

لزوم تحقق مدیریت یکپارچه شهری با توجه به ظرفیت شوراها

شهر اصفهان روز پنجشنبه میزبان روسای شوراهای اسلامی کلانشهرها و مراکز استان‌های کشور بود تا چهل و نهمین اجلاس مشورتی آنها این بار در نزدیکی زاینده‌رود برگزار شود. در این اجلاس که بررسی طرح اصلاح آیین‌نامه انتخابات و وظایف شورا‌های اسلامی شهر و روستا، بررسی طرح و لایحه اصلاحیه در راستای انتخاب شهردار از سوی مجلس و دولت در دستور کار قرار بود، اعضای حاضر بیشتر راجع به اهمیت تقویت شوراها و همچنین لزوم تحقق مدیریت یکپارچه صحبت کردند.

سرمقاله روزنامه‌های ۲۹ آذر

همشهری آنلاین: رحلت رسول اکرم، سهام عدالت و همچنین مذاکرات هسته‌ای از جمله موضوعاتی بودند که در ستون سرمقاله برخی از روزنامه‌های شنبه-۲۹ آذر- جای گرفتند.

آشنایی با روش تهیه مسقطی انار؛ شیرینی شب یلدا

همشهری آنلاین: مسطی انار را می‌توانید با طعم شیرین،‌ملس یا ترش برای شب یلدا تهیه کنید و همراه با خانواده میل کنید.

۴قلوهای جنوب غرب پایتخت صاحبخانه می‌شوند

عصر روز پنجشنبه وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و رئیس سازمان بهزیستی کشور به همت شهردار منطقه ۱۸ از ۴قلوهای ساکن در این منطقه (ستایش، پرستش، نیما و نیکان) عیادت کردند و مقر شد وزیر رفاه طی ۲‌ماه آینده مشکل مسکن این خانواده ۷نفره را برطرف کند.

احتمال تعطیل شدن تنها شرکت داخلی تولید کیسه‌های خون

تنها کارخانه تولیدکننده کیسه‌های خونگیری در کشور به‌دلیل اختلاف سازمان انتقال خون به‌عنوان اصلی‌ترین مصرف‌کننده این کیسه‌ها با کارخانه داخلی تولید‌کننده آن در حال تعطیل شدن است.

نیمی از افراد تمایل به داشتن ۲ فرزند دارند

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گفت: در بررسی انجام‌شده در جمعیت تحت پوشش این دانشگاه مشخص شد ۵۳/۱درصد افراد تمایل به داشتن ۲فرزند دارند.

تردد پرحجم ‌در جاده‌های خراسان رضوی

آخرین روزهای‌ماه صفر بسیاری از ایرانیان رهسپار مشهد مقدس هستند تا سالروز رحلت رسول گرامی اسلام(ص) و شهادت امام هشتم(ع) را در آستان قدس رضوی عزاداری کنند.

۸ نوع گرسنگی را بشناسید

همشهری آنلاین: گرسنگی احساسی است که معمولا به طور ناگهانی و به همراه ولع خوردن بروز می‌کند و البته انواع و اقسام مختلفی دارد.

وارد هر مجلسی شدم متاع آن همراهم بود

امیر حسین صالحی: صفا و سادگی صدایش حتی پشت تلفن هم مشخص است. وقتی خودم را معرفی می‌کنم به گرمی از مصاحبه استقبال می‌کند و قرار را برای فردای تماس می‌گذارد.

۲۹ آذر؛ مهم‌ترین خبر روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های ورزشی صبح ایران به صحبت‌های کی‌روش،کفاشیان و آزمون پرداخته‌اند:

۲۹ آذر؛ خبر اول روزنامه‌های صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های صبح ایران به صحبت‌های پوتین درباره نزدیک بودن توافق نهایی هسته‌ای، اظهار نظر نخست‌وزیر پیشین روسیه درباره وضعیت پوتین، نگاه انتقادی وطن‌امروز به نظر حامیان دولت درباره پرونده هسته‌ای و یکی دانستن آن با ارزوهای اوباما و نتانیاهو،تغییر وضعیت قیمت مسکن و سقوط آن در صورت افشا شدن آمار خانه‌های خالی،برنامه‌های دولت برای کنترل قیمت ارز،تلاش وزیر صنعت برای جداسازی خودروسازی از مونتاژ و آمادگی ارتش برای انجام بزرگ‌ترین رزمایش اختصاص دارد:

اعلام زمان برگزاری چهلمین روز درگذشت مرتضی پاشایی

همشهری‌آنلاین: خانواده مرحوم «مرتضی پاشایی»، زمان و محل برگزاری مراسم چهلمین روز درگذشت این خواننده بنام پاپ را اعلام کردند.

ردیابی داروهای گران قیمت برای پیشگیری از سودجویی

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت ایرانیان از اجرای طرح ردیابی داروهای گران قیمت برای بیماری‌های صعب العلاج خبر داد.

دیدار وزیر بهداشت با مراجع عظام قم

‌وزیر بهداشت که روزهای پایانی هفته گذشته به شهر مقدس قم سفر کرد، در دیدار با مراجع عظام تقلید ضمن تشریح برنامه‌های انجام شده، از دیدگاه‌های آنان در حوزه سلامت، بهره‌مند شد.