پنج شنبه 27 شهریور 1393 | به روز شده: 5 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 20 مرداد 1387 - 14:59:51 | کد مطلب: 60211 چاپ

مفاهیم: سیستم عامل چیست؟

فضای سایبر > نرم‌ افزار - همشهری آنلاین - رشید عسگری:
اگر حتی یک بار هم با کامپیوتر کار کرده باشید، یا اسم «ویندوز» را شنیده‌اید یا نام «سیستم عامل». کامپیوتر شما یا دارای ویندوز است و یا اگر ساخت شرکت مکینتاش است با سیستم OS X کار می‌کند.

بعضی از کامپیوتر‌های سرور نیز از سیستم «لینوکس» و یا «یونیکس» استفاده می‌کنند.

در حقیقت سیستم عامل اولین نرم افزار کاربردی نصب شده روی کامپیوتر شماست. شاید برایتان جالب باشد که بدانید بسیاری از دستگاه‌های دیجیتالی اطرافتان دارای سیستم عامل هستند.

از گوشی تلفن همراه گرفته تا «آی‌پاد» و نقطه دسترسی بیسیم (Wireless Access Point) منزل یا محل کارتان.ولی فر مایکروویو منزلتان دارای سیستم عامل نیست.

پرونده‌ها:

more

  چطور اینترنت کار می‌کند / مفاهیم و چطورهای دیجیتال / تاریخچه کامپیوتر / شرکت‌های فناوری جهان / فناوری‌های دیجیتال / نرم‌افزار / سخت افزار

در حقیقت نیازی به سیستم عامل ندارد چون تمامی تنظیمات و کارکرد آن در چند خط برنامه خلاصه شده است و در یک حافظه کوچک ذخیره شده. گوشی‌های تلفن همراه آنقدر پیشرفته شده‌اند که این‌روزها سیستم عامل اکثر تلفن‌های همراه پیشرفته تر و پیچیده تر از سیستم عامل‌های کامپیوترهای 20سال گذشته است.

نیاز دستگاه‌های دیجیتالی و مخصوصاً کامپیوتر به سیستم عامل از آنجا شروع می‌‌شود که با استفاده از سیستم عامل می‌توان کار اجزای سخت افزاری آن‌ها را مدیریت کرد. و یا حتی اجزای سخت افزاری آن‌ها را تحت سیستم عامل کنترل کرد. این امر برای یک کامپیوتر شامل اضافه کردن برنامه‌ها و تغییر در ساختار خود سیستم عامل است.

وقتی برنامه‌ای را روی کامپیوتر خود نصب می‌کنید، قطعات کامپیوترتان تحت فرمان آن برنامه در می‌آیند. برای مثال وقتی با یک برنامه اجرای موسیقی کار می‌کنید، کارت صدای کامپیوترتان با برنامه پخش موسیقی همکاری می‌کند و یک آهنگ یا فایل صوتی را از طریق بلندگوی کامپیوترتان پخش می‌کند.

این ارتباط بین نرم افزار و سخت افزار توسط سیستم عامل انجام می‌‌شود. این تنها قسمتی از کار سیستم عامل است. تا اینجا با اهمیت کار سیستم عامل پی بردید. بیایید به درون سیستم عامل نگاهی بیندازیم تا کارکرد آن را بهتر درک کنیم.

در ابتدایی ترین نگاه اساس و بنیان کار سیستم عامل مدیریت سخت افزار است. از مدیریت سخت افزار‌هایی مثل کارت گرافیک و کارت صدا گرفته تا مدیریت ذخیره اطلاعات روی حافظه‌ها و هارد دیسک. همچنین سیستم عامل اطلاعات را برای پردازش به سمت پردازشگر هدایت می‌کند. این امر شامل قسمتی دیگر نیز هست.

اگر هزاران برنامه مختلف روی کامپیوترتان نصب کنید و یا اگر چندین سخت افزار جدید به کامپیوترتان اضافه کنید، سیستم عامل بدون تغییر ظاهری باقی می‌ماند. یکی از هدف‌های سازندگان سیستم‌های عامل همین است. اینکه سیستم عامل خود را انعطاف پذیر و سازگار با سیستم‌های دیگر بسازند.

از انواع مختلف سیستم عامل می‌توان به چند سیستم زیر اشاره کرد:

• Real-Time Operating System: در دستگاه‌های صنعتی کاربرد دارد. دستگاه‌هایی مثل CNC که برای انجام تراش قطعات صنعتی به نوعی برنامه نویسی نیاز دارد. این نوع سیستم‌ها توانایی تغییر بسیار کمی دارند و هر بار که کاری توسط دستگاه انجام می‌‌شود آن را در زمان معین و ثابتی انجام می‌دهد.
• Single-User ,Single-Task: همان طور که از نام آن پیداست فقط برای کار توسط یک کاربر در یک زمان است. سیستم عامل Palm نمونه مناسبی برای این سیستم است.
• Single-User ,MultiTasking: این همان سیستم عاملی است که در کامپیوتر از آن استفاده می‌‌‌شود و به یک کاربر اجازه اجرای چندین برنامه را می‌دهد.سیستم عامل‌های ویندوز و مکینتاش از این نوع هستند.
• Multi User: این نوع سیستم به چندین کاربر توانایی استفاده همزمان و دسترسی به برنامه‌های مختلف را در یک زمان ثابت می‌دهد. سیستم عامل‌ «یونیکس» و سیستم عامل‌های ابرکامپیوتر‌ها مانند MVS از این قبیل هستند.

در اینجا کمی سخت است که بین سیستم عامل‌های شبکه و سیستم عامل‌های MultiUser تفاوت قایل شد. سیستم عاملی مثل ویندوز 2000 در حقیقت مانند باقی ویندوزها یک سیستم عامل SingleUser است و تفاوت آن با سیستم عامل‌های MultiUser این است که تنظیمات شبکه و اطلاعات کاربران شبکه فقط به صورت یک برنامه روی آن اجرا می‌‌شود و کاربران دیگر شبکه توسط سیستم عامل ویندوز 2000روی شبکه قرار می‌گیرند و باقی کارکرد آن‌ها توسط سیستم عامل کامپیوتر خودشان انجام می‌گیرد.

وقتی کامپیوترتان را روشن می‌کنید، برنامه‌ای به نام      ( POST(Power-On Self Test از روی ROM اجرا می‌شود. این برنامه کوچک، تمام قطعات کامپیوتر را چک می‌کند. ابتدا پردازشگر و بعد RAM و BIOS [چطور حافظه کامپیوتر کار می‌کند؟]. سپس برنامه دیگری از ROM اجرا می‌‌‌‌شود که هارد دیسک شما را فعال می‌سازد و به دنبال اولین قسمت سیستم عامل یعنی BootstrapLoader می‌گردد. Bootstrap سیستم عامل را به ترتیب اجرا می‌کند تا جایی که کنترل کامپیوتر را به آن می‌سپارد.

پیش از این گفتیم که مدیریت و هدایت پردازش‌های کامپیوتر توسط سیستم عامل انجام می‌شود. مدیریت پردازش شامل تقسیم بندی و اولویت دهی به پردازش‌ها است. نرم افزاری که سیستم عامل برای اینکار از آن استفاده می‌کند به نام Process یا  Thread معروف است.

در حقیقت سیستم عامل کار برنامه‌ها را به صورت پردازش در می‌آورد و آن‌ها را به پردازشگر می‌فرستد. مشکلی که در اینجا با آن روبرو می‌‌شویم این است که پردازشگر فقط توانایی انجام یک پردازش در یک لحظه را دارد. برای اینکه کار سیستم MultiTask یا چند کاره به نظر برسد، پردازشگر باید چندین بار در هر لحظه به چندین پردازش مخ تلف بپردازد. بیایید به این عملیات به صورت نزدیک‌تری نگاه کنیم.

فرض کنید دو برنامه داریم که هر کدام پردازش‌های خود را به پردازشگر می‌فرستد. ابتدا برنامه‌ای که اولویت بیشتری دارد پردازش می‌شود. پردازش اول کامل نمی‌شود و پردازشگر اطلاعات برنامه اول را تا جایی که پردازش شده، ضبط می‌کند. سپس نوبت به برنامه دوم می‌رسد. همین اتفاق برای برنامه دوم می‌افتد. سپس پردازشگر از همانجایی که برنامه اول متوقف شده شروع به پردازش می‌کند. و بعد نوبت به تمام کردن پردازش دوم می‌رسد. این اطلاعات پردازش‌ها در قسمتی از RAM به نام Process Control Block ذخیره می‌‌شود. این اطلاعات شامل شماره مخصوصی است که به هر پردازش داده می‌شود. اولویت پردازش، محلی که پردازش درآنجا متوقف شده، تعداد فایل‌هایی که توسط پردازش‌ها باز شده و اطلاعات سخت افزار‌های خروجی/ ورودی که توسط پردازش مورد استفاده قرار گرفته‌اند، نیز در این اطلاعات وجود دارد.

هر پردازشی با توجه به اولویت و مرحله‌ای که در آن قرار دارد یک وضعیت (Status) دریافت می‌کند. برای مثال پردازشی که برای اجرا شدن نیاز به دستور کاربر دارد، تا زمانی که این دستور برای مثال توسط فشاردادن دکمه صفحه کلید وارد نشود، این پردازش به صورت غیر فعال و در حالت انتظار (Pending) قرار می‌گیرد و در این حالت پردازشگر را مشغول نمی‌سازد.

عملیات تغییر وضعیت پردازش‌ها و جابجایی بین آن‌ها نیز بخشی از ظرفیت پردازشگر را اشغال می‌کند. اگر سیستم عامل در انجام این عملیات دارای خطا باشد، بجای کنترل کردن درست پردازش‌ها و هدایت آن‌ها به سمت پردازشگر تمام ظرفیت پردازشگر را برای جابجا کردن پردازش‌ها صرف می‌کند. این کار سرعت کامپیوتر را به شدت کاهش می‌دهد. این مشکل به Thrashing معروف است.

توضیحاتی که تا اینجا داده شد برای سیستم ‌هایی است که با یک پردازشگر کار می‌کند. سیستم عامل‌های Asymmetric(نا متقارن)  کار‌های مخصوص به خود را توسط یک پردازشگر انجام می‌دهند و پردازش‌های دیگر را با پردازشگر‌های دیگر تقسیم می‌کنند. پردازشگر‌های Symmetric(متقارن) تمام پردازش‌ها و حتی پردازش‌های داخلی خود را با تمام پردازشگر‌ها تقسیم می‌کنند.

وظیفه بعدی سیستم عامل مدیریت حافظه کامپیوتر است. برای توضیح این کار بیایید به یک مثال توجه کنیم.
کامپیوتری را فرض کنید که دارای یک گیگابایت (1000مگابایت) RAM است و سیستم عامل برای شروع نیاز به 300مگابایت RAM و سخت افزار‌ها و گرداننده های آن‌ها(Driver) نیز نیاز به 200مگابایت ازRAM دارند. در اینجا سیستم 500مگابایت RAM برای اجرای برنامه‌ها و انجام پردازش‌ها دارد. اطلاعات در RAM در حجم‌های مختلف بسته‌بندی می‌شوند. این حجم بستگی به تنظیمات سیستم دارد. اگر این مقدار 2کیلوبایت باشد تمام بسته‌هایی که به RAM منتقل می‌شوند 2کیلوبایت خواهند بود. هر کدام از بسته‌ها نیز با 4 یا 8 بایت در ابتدا و انتهای آن‌ها بسته می‌شود. این ابتدا و انتها به شناسایی بسته‌ها کمک می‌کند. با اطمینان حاصل کردن از این امر، سوال بعدی این است که وقتی که این 1گیگابایت RAM تمام شد، سیستم چگونه کار خواهد کرد؟

ارتقاء RAM اکثر کامپیوترها امکان پذیر است ولی اگر به مثال بالا که تقریباً واقعی و کاربردی است توجه کنید، متوجه می‌شوید که اگر کامپیوتر شما فقط به این ترتیب کار کند، برای اجرا هر برنامه نیاز به یک RAM اضافی دارید. ولی در حقیقت کامپیوتر به نحوی دیگر کار می‌کند. در هر لحظه پردازشگر تنها به یک نقطه از RAM دسترسی پیدا می‌کند و بعضی از اطلاعات وقتی که برای یک بار مورد استفاده قرار می‌گیرند، برای مدت زیادی بدون استفاده باقی می‌مانند. با انتقال این اطلاعات به هارد دیسک، می‌توان فضای RAM را برای فعالیت‌های مهم‌ تر خالی کرد. این تکنیک جابجا کردن اطلاعات از RAM به هارد دیسک Virtual Memory Management نامیده می‌شود.

هارد دیسک تنها یکی از انواع حافظه‌هاست که توسط سیستم عامل مدیریت می‌شود. دسته بندی این حافظه‌ها به ترتیب سرعت به صورت زیر است:

• High-Speed Cache: این نوع حافظه دارای ارتباط مستقیم با پردازشگر است و به پردازشگر در دسترسی به اطلاعات کمک می‌کند. [چطورCache کار می‌کند؟]
• Main Memory: که همان RAM است. [چطورRAM کار می‌کند؟]
• Secondary Memory: این نوع حافظه که معمول‌ترین نوع آن حافظه دائمی یا همان هارد دیسک است، تحت مدیریت حافظه سیستم عامل به صورت Virtual RAM در می‌آید.
سیستم عامل مسئولیت ایجاد توازن بین این حافظه‌ها که همان منابع کامپیوتر هستند را دارد.

ارتباط بین سخت افزار کامپیوتر و سیستم عامل توسط برنامه‌ای به نام «گرداننده» (Driver) کنترل می‌شود. وظیفه این برنامه ترجمه سیگنال‌های الکتریکی به برنامه‌های نرم افزاری و برعکس است. این برنامه نیز مانند سایر برنامه‌ها کار می‌کند ولی تنها وقتی فعال می‌شود که سخت افزار مربوط مورد استفاده قرار گیرد و در غیر این صورت در حالت انتظار(Pending) می‌ماند.

گرداننده معمولاً جدا از سیستم عامل کار می‌کنند. به این دلیل که با تغییر در ساختار سخت افزار، نیازی به تغییر سیستم عامل نباشد.

مدیریت سخت افزار ورودی و خروجی به معنی مدیریت کردن سرعت بارگذاری اطلاعات از سخت افزار بر روی پردازشگر است. این امر شامل مدیریت این بارگذاری به ترتیبی است که پردازشگر توانایی پردازش اطلاعات این سخت افزار به طور منظمی را داشته باشد.

تا اینجا متوجه شدید که کار سیستم عامل مدیریت تمامی منابع کامپیوتر است. منابع کامپیوتر شامل چرخه‌های پردازش (Cycle) و حافظه‌ها و تمامی سخت افزار است. هر قدر هم که منابع کامپیوترتان پیشرفته و گسترده باشد، بدون داشتن سیستم عامل مناسب نمی‌توانید از هیچ کدام آن‌ها بهره‌مند شوید.

انتخاب سردبیر

مترو روز اول مهر برای محصلان رایگان است

در آستانه آغاز سال تحصیلی اعلام شد سرویس دهی مترو در روز اول مهرماه رایگان است و به‌منظور خدمات رسانی بیشتر و بهتر به مسافران متروی درون‌شهری، زمان تردد قطارهای خط۳ افزایش می‌یابد.

داور ایرانی، مسابقه‌های هاکی قهرمانی استرالیا را قضاوت می‌کند

همشهری آنلاین: فدراسیون بین‌المللی هاکی حسن اباذری داور ممتاز بین‌المللی هاکی ایران را برای قضاوت در رقابت‌های قهرمانی استرالیا که آذر ماه امسال در شهر کانورا برگزار می‌شود، دعوت کرد.

شکاف در ائتلاف

عبدالله آلبوغبیش: رئیس‌جمهوری که ۲سال پیش پایان جنگ علیه تروریسم را اعلام کرده بود، امروز وزیر خارجه‌اش را به دور دنیا فرستاده تا به‌دنبال هم‌پیمانانی برای آغاز جنگی جدید علیه تروریسم در خاورمیانه باشد؛ ائتلافی که به غیراز یک عکس یادگاری در پاریس، نشانه دیگری از آن دیده نمی‌شود.

موج اسکاتلند، اروپا را فرامی‌گیرد

محمد کرباسی: درباره همه‌پرسی استقلال اسکاتلند و تأثیراتش بر اروپا با دکتر پیروز ایزدی، پژوهشگر ارشد مرکز تحقیقات استراتژیک و کارشناس مسائل اروپا، گفت‌وگو کرده‌ایم.

بازدید۱.۷ میلیون تهرانی از نمایشگاه بازباران

سید محمد فخار: نمایشگاه «باز باران» که هفته گذشته در ۱۰ نقطـه شهر بــرگـزار شد، یک‌میلیون‌و ۷۰۰ هزار بازدیدکننده داشت.

دومین شماره ماهنامه سیاسی فرهنگی دنیای قلم منتشر شد

همشهری‌آنلاین: این ماهنامه با چند بخش نو و جدید کار خود را آغاز کرد. یکی از این بخش‌ها کلمه است؛ دنیای قلم بنا دارد در هر شماره یک کلمه را بکاود.

دو سلاح جدید نیروی زمینی به زودی رونمایی می‌شود

شهروندان: فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی گفت، بزودی از «نفر بر توپ دار» و «تک تیرانداز ۲۳ میلیمتری» به عنوان دو محصول جدید نیروی زمینی ارتش رونمایی می شود.

۱۷۶ تروریست در ریف دمشق تسلیم نیروهای دولتی شدند

همشهری آنلاین: منابع سوری اعلام کردند ۱۷۶ فرد مسلح در ریف دمشق خود را تسلیم نیروهای دولتی کردند.

کشف ۸ تن انواع مواد مخدر طی ۲ هفته گذشته

همشهری آنلاین: قائم مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر گفت: با انجام عملیات‌های اطلاعاتی و عملیاتی طی دو هفته گذشته، ۸۰۵۴ کیلو و ۹۳۱ گرم انواع مواد مخدر در کل کشور کشف شد.

موافقت وزارت علوم با ایجاد دانشگاه افسری و تربیت پاسداری

شهروندان: شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم با ایجاد دانشگاه افسری و تربیت پاسداری با مأموریت تربیت و آموزش تا مقطع کارشناسی موافقت کرد.

سازمان اسناد دفاع مقدس اسناد یگان‌های رزمی در جنگ را جمع‌آوری می‌کند

همشهری آنلاین: معاون مهندسی و امور یادمان های بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس گفت:این مرکز علاوه بر تبیین نقش‌آفرینی یگان رزم استان، به لحاظ تبیین نقش و حضور روحانیت و زنان در دفاع مقدس، الگوی کشوری است.

۸۰ نمایشگاه دفاع مقدس در تهران برپا می‌شود

همشهری آنلاین: جانشین فرمانده و رئیس ستاد بزرگداشت هفته دفاع مقدس سپاه حضرت محمد رسول‌الله(ص) تهران بزرگ، برنامه‌های سپاه تهران برای هفته دفاع مقدس را تشریح کرد.

درگیری نظامی ناوهای ارتش با دزدان دریایی برای نجات کشتی چینی

همشهری آنلاین: ناوگروه سی و یکم نیروی دریایی ارتش صبح امروز یک فروند کشتی کانتینربر چینی را از چنگ دزدان دریایی نجات داد.

بحران آب جدی است/ مردم صرفه‌جویی کنند

همشهری آنلاین: معاون اول رئیس جمهور بحران آب در کشور را موضوعی جدی و حائز اهمیت توصیف و بر لزوم مشارکت همه آحاد جامعه در صرفه جویی از منابع آب تاکید کرد.

فیلم‌های آخر هفته شبکه‌های سیما

همشهری‌انلاین: شبـکه‌هـای سیـما فیـلـم‌هـای سیـنمـایـی، تـلویـزیونـی و انیـمیشـن‌هـای گونـاگونـی بـرای آخـر هفتـه تـدارک دیـده‌انـد.

شستشوی دست‌ها با شیر آب هوشمند

همشهری آنلاین: سالانه نزدیک به ۵۰۰ میلیون تن به دلیل عفونت‌های باکتریایی جان خود را از دست می‌دهند. نکته مهم اینجاست که تنها با شستشوی ساده دست‌ها می‌توان با این عوامل کشنده مقابله کرد و حال آن که ایده خلاقانه سیستم هوشمند شستشوی دست‌ها یا iWash راه‌حلی مؤثر برای رفع این معضل است.