همشهری آنلاین – گروه سیاسی: تکرار ادعاهای دونالد ترامپ درباره تسلط بر منابع مالی ایران و تنگه‌هرمز نیز بیش از آنکه بیانگر تحقق یک پیروزی باشد، تلاشی برای دستاوردسازی در شرایطی است که معادلات میدانی و منطقه‌ای همچنان تحت تأثیر قدرت بازدارندگی ایران قرار دارند.
در چنین شرایطی، چشم‌انداز تحولات پیش‌رو همچنان یکی از مهم‌ترین محورهای تحلیلی رسانه‌ها و کارشناسان بین‌المللی است. مجله آمریکایی «نیوزویک» در گزارش تازه خود درباره جنگ علیه ایران، به بررسی سناریوهای مطرح پیرامون معادلات منطقه‌ای پرداخته است.
ماجرای مواضع تازه ترامپ
پس از حدود ۹ماه جنگ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرده واشنگتن دیگر نیازی به توافق با ایران ندارد. او در پیامی در «تروث‌سوشال» تأکید کرد دوران توافق با تهران به پایان رسیده‌است. با این حال، مواضع متغیر ترامپ و اظهارات پیشین او درباره نزدیک‌بودن توافق، نشان می‌دهد این تصمیم ممکن است دوباره تغییر کند.
ترامپ همچنین مدعی شده آمریکا کنترل منابع مالی ایران و تنگه‌هرمز را در اختیار دارد. این ادعاها در حالی مطرح می‌شود که سپاه پاسداران همچنان از حمله به کشتی‌ها در تنگه‌هرمز خبر می‌دهد. در چنین شرایطی، ۵ سناریوی اصلی برای آینده جنگ قابل تصور است:
۱
دستیابی به توافق
با وجود اظهارات اخیر ترامپ، احتمال توافق همچنان وجود دارد. تجربه نشان داده مواضع قاطع او درباره ایران ممکن است در مدت کوتاهی تغییر کند. پیش‌تر نیز ترامپ از نهایی‌شدن توافق با تهران سخن گفته بود، اما آن توافق چند هفته بعد فروپاشید.
طرح پیشنهادی قطر می‌تواند مبنای توافق قرار گیرد. براساس این طرح، آمریکا محاصره را لغو کرده و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد می‌کند. در مقابل، ایران اجازه ورود بازرسان سازمان ملل به تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده را می‌دهد و تنگه‌هرمز در روز دوم بازگشایی می‌شود.
عباس عراقچی، وزیر امورخارجه ایران، اعلام کرده پیشنهاد تهران همچنان روی میز قرار دارد. در مقابل، مقام‌های آمریکایی معتقدند فشار اقتصادی ناشی از محاصره، ایران را به پذیرش توافق وادار خواهد کرد.
۲
توافق بدون امضای رسمی
سناریوی دوم، دستیابی به تفاهمی غیررسمی و بدون توافق‌نامه علنی است. دراین وضعیت، دوطرف به‌صورت متقابل اقدام‌های تنش‌زدا انجام می‌دهند؛ ایران حملات به کشتی‌ها را کاهش می‌دهد و آمریکا نیز از شدت اجرای محاصره می‌کاهد. در نتیجه، عبور نفتکش‌ها تسهیل می‌شود و پرونده هسته‌ای به آینده موکول خواهد شد.
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده، عقب‌بردن ناوهای آمریکایی از اطراف ایران و کاهش نسبی محاصره در مقابل اجازه عبور ۲۵نفتکش ایرانی از تنگه‌هرمز است.
براساس این سناریو، ترامپ می‌تواند بدون اعلام رسمی توافق، عملاً از فشارها بکاهد و در عین حال، مدعی شود هیچ توافقی با ایران انجام نداده‌است. این روش به هر دوطرف امکان می‌دهد بدون عقب‌نشینی آشکار سیاسی، از شدت بحران بکاهند.
۳
تداوم محاصره اقتصادی
سناریوی سوم، ادامه سیاست فشار اقتصادی بدون بازگشت به جنگ گسترده و بدون دستیابی به توافق است. مارکو روبیو، وزیر امورخارجه آمریکا، اعلام کرده ترامپ در نهایت گزینه ادامه فشار اقتصادی بر ایران را انتخاب کرده‌است.
واشنگتن قصد دارد دامنه محاصره را به مرزهای زمینی ایران و دریای خزر گسترش دهد تا تهران درباره پرونده هسته‌ای و بازگشایی تنگه هرمز تحت فشار قرار گیرد.
با این وجود، موفقیت این سیاست به پذیرش وضعیت موجود ازسوی ایران وابسته است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، تأکید کرده تهران قصد ندارد وضعیت «نه جنگ؛ نه صلح» را بپذیرد و مقاومت در برابر آمریکا را ادامه خواهد داد.
۴
ادامه جنگ در سایه
در این سناریو، ایران برای مقابله با فشارهای آمریکا، بدون ورود به جنگ تمام‌عیار، از ابزارهایی مانند مین‌های دریایی، پهپادها، نیروهای نیابتی، خرابکاری و حملات سایبری استفاده می‌کند. آمریکا نیز در پاسخ، حملات محدود نظامی را با عنوان دفاع از خود انجام خواهد داد.
نشانه‌های این وضعیت هم‌اکنون مشاهده می‌شود. در ماه اکتبر، دست‌کم ۳۷حمله به کشتی‌ها در تنگه‌هرمز و اطراف آن ثبت شده‌است. همچنین سپاه پاسداران از برخورد سه نفتکش با مین خبر داده است.
ازسوی دیگر، آمریکا ایران را به حمایت از عملیات و طرح‌های حمله در این کشور و اروپا متهم کرده‌است. تحلیل‌های راهبردی نیز نشان می‌دهد رویکرد ایران بر تشدید کنترل‌شده تنش و اجتناب از جنگ تمام‌عیار استوار است.
۵
بازگشت جنگ گسترده
آخرین سناریو، ازسرگیری جنگ تمام‌عیار میان ایران، آمریکا و اسرائیل است. وقوع حوادثی مانند حمله پرتلفات به نیروهای آمریکایی، حملات گسترده‌تر به نفتکش‌ها یا مشاهده نشانه‌هایی از حرکت سریع ایران به سمت ساخت سلاح هسته‌ای می‌تواند زمینه‌ساز چنین تحولی باشد.
پرونده هسته‌ای همچنان مهم‌ترین عامل نگرانی است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرده نشانه‌ای از بازسازی تأسیسات بمباران‌شده مشاهده نکرده، اما سرنوشت حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰درصد ایران همچنان مشخص نیست.
راه خروج از جنگ چیست؟
اگرچه ترامپ مدعی است آمریکا بدون توافق نیز به اهداف خود رسیده، اما این وضعیت به معنای پایان جنگ نیست. آینده بحران همچنان به تصمیم‌های تهران و واشنگتن وابسته است.
محتمل‌ترین سناریو در کوتاه مدت، ترکیبی از ۳ وضعیت میانی است: «ادامه محاصره اقتصادی»، «کاهش غیررسمی برخی محدودیت‌ها» و «تداوم درگیری‌های محدود و پنهانی»؛ وضعیتی که ممکن است درصورت وقوع یک حادثه بزرگ به جنگ گسترده تبدیل شود.
درچنین شرایطی محتمل‌ترین راه خروج از بحران می‌تواند دستیابی به تفاهمی غیر رسمی باشد؛ توافقی که عملاً بسیاری از اهداف یک توافق رسمی را محقق کند، اما ترامپ هرگز آن را توافق ننامد.
نظر شما