همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: تحلیلی تازه روی بزرگ‌ترین پایگاه داده جهان درباره کودکانی که می‌گویند زندگی فردی دیگر را به یاد می‌آورند، الگویی را آشکار کرده که پژوهشگران هنوز توضیحی برای آن ندارند: هرچه مرگ «فرد گذشته» غیرمنتظره‌تر بوده، فاصله میان مرگ او و تولد کودک کوتاه‌تر شده است.
به گزارش ساینت‌الرت، بیش از ۳۰ درصد آمریکایی‌ها به تناسخ، یعنی بازگشت دوباره انسان‌ها پس از مرگ، باور دارند. هرچند شواهد علمی محکمی برای وقوع آن وجود ندارد، بررسی این باور و پدیده‌های مرتبط با آن همچنان موضوع پژوهش‌های جدی است. از دهه ۱۹۶۰، پژوهشگران بخش مطالعات ادراکی دانشگاه ویرجینیا اطلاعات هزاران «مورد از نوع تناسخ» را جمع‌آوری کرده‌اند؛ مواردی که در آن‌ها معمولا کودکی از خاطرات و جزئیات زندگی فردی دیگر سخن می‌گوید.
بررسی ۱۶۷۸ پرونده
در پژوهش تازه‌ای که در مجله «روانشناسی آگاهی: نظریه، پژوهش و عمل» منتشر شده، تیمی به سرپرستی سعیده صادقی، پژوهشگر علوم اعصاب شناختی، همه پرونده‌هایی را بررسی کرد که در آن‌ها «فرد گذشته» با نام مشخص شناسایی شده و جزئیات زندگی‌اش با گفته‌های کودک همخوانی داشته است. بازرسان آموزش‌دیده برای هر پرونده با چند منبع، از کودک و والدین تا بستگان، دوستان و همسایگان، مصاحبه کرده و توضیح‌های متعارف را هم بررسی کرده بودند.
از میان ۱۶۷۸ پرونده، ۱۳۱۹ مورد داده‌های زمانی داشت و میانه «زمان فاصله» (مدت میان مرگ فرد و تولد کودک) در آن‌ها ۱۶ ماه بود. اما هرچه مرگ غیرمنتظره‌تر بود، چه تصادف، چه خشونت و چه بحران ناگهانی پزشکی، این فاصله کمتر می‌شد. در مرگ‌های کاملا غیرمنتظره، میانه فاصله ۱۲ ماه بود؛ در حالی که در مرگ‌های قابل‌پیش‌بینی‌تر به ۲۱ ماه می‌رسید؛ یعنی حدود ۴۳ درصد کمتر.
فرهنگ و باور، توضیح نمی‌دهند
این الگو حتی پس از کنترل عواملی مانند کیفیت اطلاعات تأییدشده، دقت گفته‌های کودک، آشنایی قبلی خانواده‌ها، جایگاه اجتماعی و باورهای مذهبی هم پابرجا ماند. فیلیپ کوتسولینو، روان‌شناس اجتماعی دانشگاه ویرجینیا، می‌گوید این اثر در خانواده‌هایی که دینشان تناسخ را نمی‌پذیرد حتی قوی‌تر بود و بنابراین نمی‌توان آن را به باورهای اجتماعی نسبت داد.
بیشتر بخوانید:
- دانشمندان ابزاری ساختند که می‌تواند زمان مرگ را برآورد کند
- فرزندان این «مادران» بیشتر عمر می‌کنند
- یافته‌های تازه از وجود حیات در همین نزدیکی | دانشمندان سیاره‌ای کشف کردند که شاید زمین دوم باشد
شاهدی بر تناسخ؟
با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند این یافته‌ها دلیلی بر وقوع تناسخ نیست. قدرت این ارتباط اندک است و ناگهانی‌بودن مرگ تنها حدود ۲ تا ۳ درصد از تغییرات زمان فاصله را توضیح می‌دهد. به گفته آن‌ها، نکته قابل‌توجه شدت اثر نیست، بلکه این است که اساسا چنین الگویی دیده می‌شود، آن هم بدون سازوکار متعارفی که این دو را به هم پیوند دهد.
جالب آنکه در سنت‌های هندو، بودایی و بومی آمریکای شمالی، مرگ ناگهانی یا زودهنگام می‌تواند نیت‌ها و تعلقات نیمه‌تمام بر جا بگذارد و انگیزه بازگشت را تقویت کند. در فرهنگ‌های دیگر نیز کسانی که ناگهانی یا خشونت‌آمیز می‌میرند، پیوندی نزدیک‌تر با جهان زندگان دارند. هنوز معلوم نیست چنین باورهایی بر گزارش‌های «یادآوری زندگی گذشته» اثر می‌گذارند یا نه.
صادقی تصریح می‌کند که داده‌ها مشاهده‌ای است و آن‌ها درباره سازوکار، موضعی بی‌طرف دارند. او الگو را در داده‌ها واقعی می‌داند و می‌گوید با عوامل فرهنگی و روانی بررسی‌شده به‌آسانی توضیح داده نمی‌شود؛ دلیلی برای ادامه پژوهش، نه نادیده‌گرفتن آن.
نظر شما